Borderline kişilik bozukluğu nedir; belirtileri nelerdir?

Borderline veya diğer adıyla sınır(daki) kişilik bozukluğu (borderline personality diserder) , özellikle nevroz ile psikoz arasındaki sınır çizgisinde bulunan, yani, özellikleri herhangi bir sınıflandırmaya sokulamayan ya da mekanizmaları psikotik olup da davranışları psikotik değerlendirmesini gerektirmeyen kişilik yapısı, demektir.

Borderline kişi, sürekli olarak, normal, uyumlu işleyişle gerçek ruhsal bozukluklar arasındaki “sınır çizgisinde” yaşar.

Borderline (sınırda) kişilik bozukluğu belirtileri nelerdir?

DSM-V’te borderline kişilik bozukluğu tanı kriterleri

Kapsama: Aşağıdakilerden en az beşi ile belirli olmak üzere, kişilerarası ilişkilerde, benlik algısında ve duygulanımda tutarsızlık ve belirgin dürtüsellik ile giden yaygın bir örüntünün varlığını gerektirir.

1) Bırakılmadan (terk edilmeden) kaçınmak için çılgınca çaba gösterme: Size yakın birinin sizden ayrılacak gibi olduğunu sezdiğinizde, ayrılmamasını sağlamak için çılgınca çaba gösterir misiniz?

2) Tutarsız kişilerarası ilişkiler: Çoğu yakın ilişkiniz gergin midir; gelgitler (tutarsızlıklar) gösterir mi? Yaşamınızdaki insanların gerçekten kötü ya da gerçekten iyi oldukları konusunda gelgitler gösterir misiniz?

3) Kimlik karmaşası: Kim olduğunuz konusunda belirsizlikler yaşar mısınız ya da bu konuda tutarsız mısınız? Amaçlarınız, tutkularınız, görüşleriniz ve değer yargılarınız sık sık ve birden değişir mi?

4) İntihar ya da kendine kıyım davranışları dışında kendine kötülüğü dokunabilecek en az iki alanda dürtüsellik: Tasarlamadan ve sonuçlarını düşünmeden anlık davrandığınız sık sık olur mu? Sonuçlarını düşünmeden, size kötülüğü dokunabilecek eylemlerde sık sık bulunur musunuz?

5) Duygulanımda tutarsızlık: Duygusal açıdan kolaylıkla uyarılır mısınız, duygularınızı yoğun mu yaşarsınız? Genellikle yalnızca birkaç saat süren, ancak hiçbir zaman birkaç günden uzun sürmeyen, yoğun bir üzüntü, kızgınlık duygularınızın ya da kaygılanmalarınızın olduğu sık oldu mu?

6) Duygulanımda tutarsızlık: Duygusal açıdan kolaylıkla uyarılır mısınız, duygularınızı yoğun mu yaşarsınız? Genellikle yalnızca birkaç saat süren ancak hiçbir zaman birkaç günden uzun sürmeyen, yoğun bir üzüntü, kızgınlık duygularınızın ya da kaygılanmalarınızın olduğu sık olur mu?

7) Süreğen bir boşluk duygusu: Sürekli bir boşluk duygusu içinde misinizdir?

8) Öfke: Tetikleyen olayın gerektirdiğinden çok öfkelendiğiniz sık sık olur mu, sık sık tepenizin attığı olur mu?

9) Gelip geçici paranoya ya da çözülme (dissosiyasyon): Büyük bir gerginlik içinde olduğunuz zamanlarda, diğer insanların size karşı, size kötülüğü dokunacak bir eylem hazırlığı içinde oldukları (komplo kurdukları) düşüncesine kapıldığınız ya da kendi zihninize, düşüncelerinize, duygularınıza ve vücudunuza dışarıdan bir gözlemciymiş gibi baktığınız yaşantısının olduğu hiç oldu mu?

ICD-10’da borderline (sınırda) kişilik bozukluğu

ICD-10’da borderline (sınırda) kişilik bozukluğu başlı başına yer almaz; duygusal yönden dengesiz kişilik bozukluğunun bir alt tipi olarak ele alınır. Bu yüzden burada duygusal yönden dengesiz kişilik bozukluğunu paylaşmayı uygun buldum.

Duygusal yönden dengesiz kişilik bozukluğu (F60.3)

  • Duygulanımda dengesizlikle birlikte sonuçlarını düşünmeksizin dürtüsel davranmaya belirgin eğilim bulunduğu kişilik bozukluğudur.
  • İleriye yönelik plan yapma yeteneği çok azdır. Şiddetli öfke patlamaları sıklıkla saldırganlığa veya “davranış patlamalarına” yol açar; dürtüsel davranışlar başkaları tarafından eleştirilir ya da engellenirse, bunlar kolaylıkla ortaya çıkar.
  • Bu kişilik bozukluğunun iki tipi belirlenmiştir. İkisinin de temel özellikleri özdenetimin olmaması ve dürtüselliktir:
    1. Dürtüsel tip, baskın özellikler duygusal dengesizlik ve dürtü denetiminin olmamasıdır. Şiddet ve tehdit edici davranış patlamaları, sık görülür ve özellikle başkalarının eleştirilerine tepki olarak ortaya çıkar.
    2. Borderline (sınır) tipte, duygusal dengesizlik belirtilerinin birçoğu bulunur. Ek olarak, hastanın kendilik imgesi, amaçları ve seçimleri (cinsel seçimleri de içerir) sıklıkla belirsizdir ya da bozulmuştur. Sık olarak, kronik boşluk duyguları vardır. Yoğun ve dengesiz ilişkilere girme eğilimi yineleyen duygusal krizlere neden olabilir. Bu eğilim terk edilmeyi önlemek için aşırı çaba harcamaya ve birçok kez intihar tehdidi ya da kendine zarar verici davranışlara yol açar.
Kaynaklar (3)

1Karamustafalıoğlu, O. (Ed.). (2018). Temel ve klinik psikiyatri. Güneş tıp Kitabevleri

2Sadock, B. J., Sadock, V. A. & Ruiz P. (Eds.). (2016). Psikiyatri: Davranış bilimleri/klinik psikiyatri (A. Bozkurt, Çev.). Güneş Tıp Kitabevleri.

3Kring, A. M., Johnson, S. L., Davison, G., & Neale, J. (Rds.). (2015). Anormal psikolojisi (M. Şahin, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık.


Tarih:

Kategori:

Yazar:

Etiketler:

Yorumlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir