Konum

Whatsapp

+90 505 495 4727

Genel

Psikodinamik formülasyonda kendilik (benlik) nasıl ele alınabilir?

Kendilik ve/veya benlik (her iki kelime de “self” karşılığı olarak kullanılabiliyor), psikodinamik vaka formülasyonunda ele alınan bir kavramdır. Bu içerikte, Psychodynamic Formulation kitabının dördüncü bölümünün, yer yer düzenlenmiş, çevirisini paylaşıyorum.

Anahtar kelimeler

İnsanlar, yetişkin olduklarında, kendilerini deneyimlemenin karakteristik kalıplarını geliştirmiş olurlar. Bu kalıpları, aşağıdaki değişkenleri kullanarak tanımlayabiliriz:

  • Benlik algısı (self-perception)
    • Kimlik (identity)
    • Benlik hakkındaki fanteziler (fantasies about the self)
  • Benlik saygısı (self-esteem)
    • Benlik saygısı tehditlerine karşı savunmasızlık (vulnerability to self-esteem threats)
    • Benlik saygısı tehditlerine iç tepki (internal response to self-esteem threats)
    • Benlik saygısı düzenlemesi için başkalarını kullanma (use of others to regulate self-esteem)

Başarısız sınavlar, ayrılıklar, iş kaybı, tıbbi hastalık: Hayat, kim olduğumuza dair algımızı ve kendimiz hakkında iyi hissetme yeteneğimizi tehdit eden deneyimlerle doludur. Neden bazı insanlar bu durumlarla benlik saygılarını kaybetmeden başa çıkarken, diğerleri harap oluyor? Bu sorunun cevapları üzerinde düşünebilmek için, bir kişinin kendiliğini (self) deneyimlediği karakteristik yolları tanımlayabilmemiz gerekir.1

Kendilik nedir?

Başkalarıyla ilişki kurmaktan iş ve eğlence için ne yapacağımızı seçmeye kadar hayatta yaptığımız her şey, kendimiz hakkında nasıl düşündüğümüzle, yani kendilik deneyimimizle (self-experience) ilgilidir. Yapabileceklerimize ve yapmaktan hoşlandıklarımıza dair gerçekçi bir fikre sahip olmak, bize memnuniyet ve zevk veren ilişkileri ve faaliyetleri seçmemize ve zorluklar karşısında bile kendimiz hakkında iyi hisler beslememize yardımcı olur. Bu nedenle, kendilik deneyimimiz işlevimizin merkezinde yer alır.

Kendilikle ilgili kalıpları tanımlamak için değişkenler

Bir kişinin kendilik deneyimini iki ana değişkeni kullanarak tanımlayabiliriz:

  • Benlik algısı (self-perception)
  • Benlik saygısını düzenleme (self-esteem regulation)

Kendilik algısı

Psikolojik veya tıbbi bir geçmişe sahip kişiler hakkında “tanımlayıcı bilgiler” yazdığımızda, genellikle onlar hakkında yaş, cinsiyet, iş ve ilişki durumu gibi belirli şeyleri özetleyen bir cümle ile başlarız. Bununla birlikte, psikodinamik bir formülasyonda insanların benlik algısını düşündüğümüzde, sadece demografik özelliklerini değil, aynı zamanda kendileri hakkındaki bilinçli ve bilinçdışı düşüncelerini ve duygularını da dikkate almalıyız. Bu onların kimlik (identity) duygularını ve kendileriyle ilgili fantezilerini (fantasies about themselves) içerir.

Kimlik

Kimlik duygumuz (sense of identity), kim olduğumuza dair algımızdır.2 Bu, yeteneklerimizi ve sınırlamalarımızı olduğu kadar, hoşlandığımız ve hoşlanmadığımız şeyleri bilme yeteneğimizi de içerir. Kimlik duygumuz yaşam boyunca, özellikle de ergenlik döneminde gelişir. Güvenli bir kimlik duygusuna (secure sense of identity) sahip yetişkinler, ilişkilerden kariyer seçeneklerine kadar her şey hakkında seçim yapmak için bunu kullanır. Düşük güvenli bir kimlik duygusuna (less secure sense of identity) sahip yetişkinler, genellikle seçim yapmakta güçlük çekerler ve daha düzensiz bir yaşam yörüngesine sahip olabilirler. Aşağıdaki örneklere bakabiliriz:

Anıl, mühendislik alanında yüksek lisans öğrenimi gören, 27 yaşında eşcinsel bir erkektir. Üniversitede kimya okudu ve ardından mühendislik dersleri aldı; şimdi kimya mühendisliğinde uzmanlaşarak ilgi alanlarını birleştirmeyi umuyor. “Matematikte ve fen bilimlerinde iyiyim ama yazmada o kadar iyi değilim, bu yüzden bir zamanlar roman yazmak istediğimi düşünmeme rağmen, bence bu, benim seçeneklerim arasında yok. Şu anda yaptığım şeyden gerçekten zevk alıyorum.” Anıl’ın uzun süreli bir ilişkisi var ve bir gün partnerinden çocuk sahibi olmayı umuyor.

Buğra, garson olarak çalışan ve üniversite arkadaşlarıyla birlikte yaşayan 27 yaşında heteroseksüel bir erkektir. “Yapacak başka bir şey bulmalıyım ama bunun ne olacağını bilmiyorum.” diyor. Üniversitede biyoloji okudum çünkü ailem bunu istedi ama ondan nefret ettim. Belki bir roman yazmayı denerim. . . Biraz para kazanmak için iyi bir yol gibi görünüyor ama çok yazar mıyım bilmiyorum.” Buğra, kadınlarla kısa, yoğun ilişkiler yaşadı ve ”Şu ana kadar, çok sevdiğim biriyle birlikte olduğumu sanmıyorum.” diyor.

Benzer noktada olmalarına rağmen Anıl, Buğra’dan çok daha sağlam bir kimlik duygusuna sahiptir. Anıl, hem işte hem de ilişkilerinde hoşlandığı ve hoşlanmadığı şeyler konusunda rahattır; yetenekleri ve sınırlılıkları konusunda sezgileri güçlüdür. Aksine Buğra, nelerden hoşlandığından emin değil ve güçlü yanlarını ve sınırlılıklarını tanımlayamıyor.

Kendilik odaklı fanteziler (hayaller)

Bir öğrenci, başarısı dolayısıyla öğretmeni tarafından övüldüğünü hayal edebilir; genç bir erkek, sevdiği bir kızla birlikte olduğunu hayal edebilir; bir bilim adamı Nobel Ödül’ü kazanmayı hayal edebilir; emekli bir adam torunları tarafından sevildiğini hayal edebilir… Hayatın her aşamasında, benlikle ilgili fanteziler bizi rahatlatabilir, bize hedef sunabilir ve sorunlardan kaçmamıza yardımcı olabilir.3, 4 Fanteziler ayrıca, ilerlememize, çabalamamıza ve başarmamıza da yardımcı olur. Kendileriyle ilgili fantezileri, yetenekleri ve sınırlılıklarıyla örtüşen kişilerin, örtüşmeyenlerden daha iyi hissetmeleri daha olasıdır.5

İnsanların kendileri hakkında hem bilinçli hem de bilinçdışı fantezileri vardır. Bize bilinçli fantezilerini anlatabilseler de bilinçdışı fantezilerini başka yollarla -rüyalarını dinlemek ve seanslardaki tutumlarına dikkat kesilmek gibi- öğrenmeliyiz.

Örnek:

44 yaşında, hiç evlenmemiş bir kadın olan Ceylan, depresyon semptomlarıyla terapiye geliyor. Kız kardeşinin düğününden birkaç hafta sonra ilk kez üzgün hissettiğini söylüyor. Terapist, kız kardeşi kendinden önce evlendiği için kendini kötü hissedip hissetmediğini sorduğunda, Ceylan “Hiç de değil. Ben hiç evlenmek istemedim. Gelin olmaktansa nedime olmayı tercih ederim. Düğünden sonra neden üzüldüğümü bilmiyorum -tostum gecenin en önemli olayıydı.”

Ceylan, kendini bilinçli olarak daimi nedime olarak deneyimlese de, bir gelin olarak ön plana çıkmakla ilgili bilinçsiz fantezilere sahip olabilir. Kız kardeşinin düğününden sonraki depresyonu ve kulağa “şovu çalmak” arzusu gibi gelen bir tavrı, gelin olarak sahneye çıkmak konusunda bilinçsiz fantezileri olabileceğini düşündürüyor. Ceylan’ın depresyonunu tetikleyen belki de, kız kardeşiyle rekabetinde kendini bir “kaybeden” olarak deneyimlemesidir -tabii ki bilinçdışı düzeyde.

Öz saygı düzenlemesi

Saygı, hürmet veya hayranlıktır. Bu nedenle benlik saygısı, kendimize hürmet etmek veya hayranlık duymaktır. Çoğumuz hayata yeteneklerimizin heyecanıyla başlıyoruz -bebeklerin ilk kelimelerini söylediklerinde, ilk adımlarını attıklarında yüzlerindeki sevinci düşünün. Ancak yaşam boyunca başımıza gelen her şey karşısında benlik saygısını korumak bazen hiç bitmeyen bir engel parkuru gibi gelebilir. Hayal kırıklıklarından veya küçük düşmelerden sonra kendini toparlama becerisine öz saygı düzenlemesi (self-esteem regulation) denir. Bu, insanların dünyadaki işlevinin önemli bir parçasıdır.6, 7

Bir kişinin, kendisiyle ilgili iyi duygularını tehlikeye atan her şey benlik saygısı tehdidi (self-esteem threat) olarak kabul edilir. Bu tehditlerin bizi etkilemesine ise narsisistik yaralanma (narcissistic injury) denir.8 İnsanların, benlik saygısı için tehdit olarak algıladığı şeyler ve onlara verdiği tepkiler farklılık gösterir. Bu yüzden, benlik saygımızı düzenlemek için farklı yollar kullanabiliriz. Bu yollardan bazıları şunlardır: kırılganlık (savunmasızlık, duyarlılık), içsel tepki ve ötekileri (başkalarını) kullanma

Kırılganlık (savunmasızlık, duyarlılık)

Bazıları, büyük duygusal yaralanmalar karşısında -ciddi tıbbi hastalık veya iş kaybı gibi- bile olumlu öz saygılarını sürdürebilirken, bazıları sokakta onlara ters bakıldığında bile dağılabiliyor. Benlik saygısı tehditlerine karşı çok savunmasız olan kişilerin bazen kırılgan benlik saygısına (fragile self-esteem) sahip oldukları söylenir. Bu tür kişiler kendilerini “çok hassas biri” olarak tanımlayabilirler. Deniz ile Emel arasındaki farkı düşünelim:

50 yaşında, evli, iki çocuğu ve büyük bir ev kredisi olan Deniz, 20 yıl aynı işte çalıştıktan sonra işten çıkarıldı. Bu deneyim karşısında oldukça şaşırmış ve sarsılmıştı. Karısı ile, gece geç saatlere kadar yaptıkları pek çok fikir alışverişinden sonra, yeni bir iş ararken bir yandan da, çocuk sahibi olmadan önce yaptığı hemşireliğe geri dönmesine ve yeni bir iş ararken birincil çocuk bakımı rolünü üstlenmesine karar verdiler. İlk başta oyun alanında “anneler”e karşı biraz mahcup hissetse de, çocuklarının hayatlarına daha yakın olmaktan keyif almış, zamanını daha fazla fiziksel egzersiz yapmaya ayırmış ve nihayetinde kendi ilgi alanlarına daha uygun bir iş bulmuş. Günlüğünde, “yılın, daha iyi bir insan olmasına yardım ettiğini” yazdı.

26 yaşında bekar bir kadın olan Emel’in yüzünde hafif sivilceler çıkmaya başladı. Sonuç olarak, perişan oldu, sosyal ortamlardan kaçındı ve asla uzun süreli bir ilişkisi olmayacağından endişe ediyor.

Ailesinin ekonomik sorumluluğunu sırtında taşıyan herkes için, işini kaybetmek, benlik saygısı açısından zor bir durum olabilir. Yine de, biraz endişeye rağmen, Deniz kendini düzeltebildi ve kendine saygısını çok büyük oranda korudu. Buna karşın, Emel’in benlik duygusu, nispeten küçük bir kozmetik sorunu olduğunda bile tamamen çöktü. Emel’in, benlik saygısı tehditlerine karşı Deniz’den daha savunmasız olduğunu söyleyebiliriz.

İnsanlar, özellikle bazı durumlara karşı daha fazla savunmasız hissedebilirler. Örneğin, bir kişi iş yerindeki insanlardan gelen eleştirileri kaldırabilir ancak ebeveyninden gelen eleştirilere karşı çok hassas olabilir.

Benlik saygısı kırılganlığı, genellikle birinin başkalarıyla karşılaştırılmaya tepki verme biçiminde belirgindir. Bazı insanlar, başkalarının sahip olduğu bir şeyden yoksun olduklarında, kendileri hakkında iyi hisleri sürdürmekte zorluk çekmezken, diğerleri bunu dayanılmaz bulurlar. İnsanların, bu duruma tahammül edemeyip başkalarının sahip olduklarını yıkmak zorunda hissettiklerinde haset ettiklerini (envious), sadece başkalarıyla eşit olmak istiyorlarsa kıskandıklarını (jealous) söylüyoruz.9

Örnekler:

Funda, bir partiye girerken, alabileceğinden daha pahalı olduğunu bildiği bir elbise giyen bir tanıdığını görüyor. Funda yüksek sesle “Bazıları ortama uygun olmayan, çok gösterişli kıyafetler giyiyor.” diyerek tanıdığını rahatsız ediyor. Tanıdığı utanıp kızararak odadan çıkınca Funda rahatlıyor, kendini iyi hissediyor. Aynı partide Gülay, hayran olduğu tarzda bir eşarp takan bir kadın görür. Bir an için kendi kıyafetinin modası geçmiş göründüğünü hisseder. O şekilde giyebilmek için, aynı atkıyı almayı kafasına koyar. Ertesi gün, satın almak için dışarı çıkar.

Örneklerde, Funda ötekine haset ediyor ve ancak onun ortamdan gitmesiyle -bir anlamda onu yok ederek- rahatlıyor. Gülay ise, ötekini rahatsız etme ihtiyacı hissetmiyor. Sadece onda gördüğü şeye sahip olmak istiyor ve onun için çabalıyor.

Benlik saygısı tehditlerine içsel tepki vermek

İnsanlar benlik duygularına yönelik bir tehditle karşılaştıklarında, benlik saygılarını artırmalarına yardımcı olacak şekilde tepki verirler. Tüm bu süreç bilinçsizce gerçekleşebilir. Kendileriyle ilgili iyi hissetmek için kullandıkları mekanizmalar çocuklukta gelişmeye başlar ve yetişkinlikte oldukça istikrarlı kalıplar haline gelir. Daha uyumlu örüntüler (pattern), başkalarıyla ilişkiler gibi diğer işlevleri sürdürürken, olumlu duyguları esnek bir şekilde geri yükler. Daha az uyarlanabilir örüntüler daha kırılgandır ve genellikle diğer işlevleri ve ilişkileri tehlikeye atar.10

Daha az uyumsal içsel tepkiler

Benlik saygısı tehditlerine karşı daha az uyarlanabilir içsel tepkiler, kişinin benlik duygusunu şişirmeyi (inflating) veya söndürmeyi (inflating) içerir.

Büyüklenme (grandiosity), insanları sınırlılıklarıyla yüzleşmenin acısından koruyan büyük ve yersiz bir güvendir. Büyüklenmeciliğe güvenen insanlar genellikle narsisistik (narcissistic) olarak tanımlanır.11 Başarısızlıklarını dışa vurma, öfkeli ve talepkar olma ve başkalarını küçümseme eğilimindedirler. Bu, özgüvenlerini korumalarına izin verse de, bunun genellikle başkalarıyla ilişkileri pahasına olduğunun farkında değildirler. Hatice’yi düşünelim:

Hatice, 32 yaşında, senaryo yazarı olmak isteyen ve bunun için ebeveyni tarafından desteklenen bir kadındır. Senaryo yazarak çok para kazanılabileceğini duyduğunu ve yazmayı planladığı bir senaryo için harika bir fikri olduğunu söylüyor. Daha önce hiç yayınlanmış bir kitabı olmamasına rağmen, “çoğu kopyala-yapıştır yazarından daha yetenekli” olduğunu söylüyor. Ayrıca, TV sektöründe bir VIP ismine sahip olduğunu “sadece bir telefon görüşmesi yaparak işini halledebileceğini” düşünüyor.

Buna karşın, kişinin benlik duygusunu söndürmek, kendini değersizleştirmeye (self-deprecation) ve mazoşizme (masochism) yol açabilir.12 Kendi içlerinde benlik algısını düzenleyemeyenler, kendilerini sabote edebilir ve kendi ihtiyaçlarını reddedebilirler. Örnek:

Irmak, yazar olmak isteyen ve ebeveyni tarafından desteklenen bir kadındır. Gerçekten hiçbir yeteneği olmadığı için yazmayı asla başaramayacağından emin olduğunu söylüyor. Daha önce yayınlanmış birkaç yazısını “Hepsi küçük dergilerdeydi.” değersizleştiriyor. Şu anda bir yazarlık kursuna devam ediyor. Öğretmeni, bir yazısıyla ilgili olarak ona “Gerçekten iyi! Bir sonraki yazını dört gözle bekliyorum.” dedi. O ise, “Öğretmenim yazımın korkunç olduğunu düşünüyor.” diye düşünmeye devam ediyor.

Bir başarısızlık karşısında, bu tutumların ikisi de (büyüklenme ve kendini değersizleştirme) işe yaramaz ve genellikle depresyona, hatta intihara yol açabilir.

Daha uyumsal içsel tepkiler

Daha uyumsal (adaptive) tepkileri olan insanlar, benlik saygısı tehditlerine, az ya da çok rekabetçi hale gelerek tepki verebilirler. Bu tepkiler, kişinin genel işlev görme yeteneği üzerinde daha az etkiye sahip olsa da, yine de zorluklara ve sıkıntıya neden olabilir. Şu örnekleri düşünelim:

Jülide, üç üniversite takımında yıldız sporcu olan bir abla ile büyümüştür. O her zaman, çok rekabetçi bir tenisçi olmuştur. Birçok kişi, iyi oyuncu olmasına rağmen, sinirlendirici tavrı ve kazanma hırsı nedeniyle, onunla oynamayı sevmiyor.

Kazım, çok iyi iş yapan bir yemek şirketi sahibidir. Meslektaşlarıyla “önemli olaylar” için rekabet esnasında bir anksiyete atağı geçiriyor. Bu ataktan sonra, büyük işler için teklif vermeyi sık sık “unutmuş” oluyor. Bazen karısına, daha fazla para kazanmak isteğini dile getirse de, “Küçük kalmayı tercih ederim.” diyor.

Yukarıdaki örneklerde Jülide, güvensizlik duygularıyla, “daha rekabetçi hale gelerek” uğraşırken, Kazım, benzer duygularla “kenarda kalarak” uğraşıyor.

Benlik saygısı tehditlerine karşı en uyumsal (işlevsel, adaptif) tepkiler, esnek olmak ve uyumsal savunmaları (adaptive defenses) kullanmaktır. Mizah (humor), yüceltme (sublamion) ve fedakarlık (altruism), insanların diğer işlevlerden veya ilişkilerden ödün vermeden kendileriyle ilgili iyi duyguları geri kazanmalarına yardımcı olur.

Örnek:

Levent, hasta annesine bakmak zorunda olduğu için hukuk fakültesine gitme hayalini gerçekleştiremedi. Aile işini devraldı ve rahat bir yaşam sürdü. Kardeşi Mehmet’i hukuk fakültesinde okutabildi. Kendi hayatıyla ilgili bazı pişmanlıklar yaşamasına rağmen kardeşi ile gurur duyuyor. Mehmet, derslerinin zorluğundan şikayet ettiğinde Levent, gülerek ve kolunu onun omzuna koyarak, “Merak etme, sınavlarında başarılı olacaksın ve yaşlılığımda bana bakacaksın.” diyor ona.

Fedakarlık ve mizah, Mehmet’in, hayal kırıklıklarıyla başa çıkmasına yardım eden savunma mekanizmalarıdır.

Benlik saygısını düzenlemeye yardımcı olmaları için başkalarını kullanma

Hepimiz, sevdiklerimizin bize hayran olmasını (admiration) arzu ederiz. Hiçbir şey, iyi yaptığımız bir iş için “Çok güzel olmuş.” ifadesini duymak kadar iyi hissettirmez bize. Uygun düzeyde olduğunda, bize hayran olunması benlik saygımızın gelişiminin merkezinde yer alır. Ancak bazı insanlar, benlik saygılarını düzenleyebilmek için, sürekli olarak başkalarının ilgi, övgü ve onayına ihtiyaç duyarlar; iltifat peşinde koşarlar, tekrar tekrar onay isterler ve kendilerini ilgi odağı haline getirirler -o kadar talepkar olurlar ki ailelerini ve arkadaşlarını tüketebilirler. Bu insanlar, benlik saygılarını düzenleyebilmek için, başkalarının düşünce veya sözlerine ihtiyaç duyarlar. Hatta öyle bir noktaya varabilirler ki, “sanki diğer insanlar, sadece onların benlik saygılarını artırmak için varmış” gibi davranabilirler. Bu da onların empati yoksunluğuna işaret eder.13

Örnekler:

Terapisti Nilay’a, 3 aylık doğum iznine ayrılacağını söylediğinde, Nilay ağlamaya başladı ve şöyle dedi: “Buna inanamıyorum. Tam da, iş yerinde yıllık incelememin yapılacağı dönemde izne çıkacaksın. Benim için yılın en zor zamanı olacak.”

Orhan, işten sonra, karısıyla doğrudan kendi günü hakkında konuşmaya başlar ve ona, merhaba öpücüğü bile vermeden, iyi kararlar alıp almadığını sorar.

Nilay, sadece, terapistinin, benlik saygısını koruyamayacağını dert ederek -onun hamileliğini umursamayıp- çarpıcı bir empati eksikliği sergiliyor. Benzer şekilde Orhan, karısının, yalnızca kendi deneyimlerini doğrulamak için var olduğunu düşünüyor.

Daha uyumsal benlik saygısı düzenleme stratejilerine sahip insanlar, tavsiye alabilir, onu özümleyebilir ve kendi kararlarını verebilirler. Övgü için yalnızca başkalarına bel bağlamadan başarılarından zevk alabilir ve gurur duyabilirler.

Örnek:

Perin, işten eve dönerken, sunumunda ne kadar iyi bir iş çıkardığını hatırlayarak kendi kendine gülümsedi. Eve geldiğinde yemek yaptı ve çocuklarına ödevlerinde yardım etti. Gününü kimseyle paylaşmamasına rağmen, iyi bir hisle yatağa gitti. Perin, başka birinin katkısı olmadan, iş performansı hakkında iyi hissetmeyi başardı.

Perin, başka birinin katkısı olmadan iş performansı hakkında iyi hissetmeyi başardı.

Kendilikle ilgili kalıplar nasıl öğrenilir?

Birinin kendisiyle ilgili kalıpları hakkında bilgi edinmek şunları içerir: Aktif dinleme (active listening) ve sorgulama (questioning).

Aşağıda, bu kritik işlev alanını anlamanıza yardımcı olacak bazı yönergeler verilmiştir:

Kendini algılama biçimi nasıl öğrenilir?

Bazen kimlik ve fanteziler hakkında doğrudan sorular yardımcı olabilir. Örneğin:

  • Güçlü yönlerinizin ve zorluklarınızın tam olarak farkında olduğunuzu düşünüyor musunuz? Başkaları bunun hakkında ne diyor? Yapabileceğinizi düşündüğünüzden daha fazlasını yapabileceğinizi mi düşünüyorlar?
  • Gerçekten yapabileceğiniz şeyleri yapamayacağınızı mı düşünüyorsunuz -ya da tam tersi mi?
  • İnsanlar sizi kim olduğunu bilen biri olarak tanımlar mı?

Benlik saygısını öğrenme

Benlik saygısı kırılganlığını öğrenme

Kıskançlık, haset ve benlik saygısı kırılganlığı hakkında doğrudan sorular sormak, insanları endişeli ve savunmacı yapabilir. Bunun yerine, bu alan hakkında bilgi edinmek için yaygın durumlar hakkında sorular sormayı deneyin:

  • Sizden daha zengin/ daha başarılı/ daha eğitimli görünen bir grup insan arasında olduğunuzda nasıl hissediyorsunuz?
  • Gerçekten istediğiniz bir şeyi elde edemediğiniz bir zamandan bahseder misiniz? Bu durum size nasıl hissettirdi?
  • Bir arkadaşınız sizin yapamadığınız bir şeyi başardığında nasıl hissedersiniz?
  • Herkesin kendilerini kötü hissetmelerine neden olan şeyler vardır. Ne tür şeyler size böyle hissettiriyor?
Benlik saygısı tehditlerine karşı iç tepkileri öğrenme

Hayal kırıklıkları veya başarısızlıklarla ilgili hikayeleri dinleyin ve kişinin tepkisini öğrenmenize yardımcı olacak sorular sorun. Örneğin:

  • Çevrenizdeki diğerlerinin sizden yetersiz olduğunu hissetme eğiliminde misiniz?
  • Genel olarak odadaki en zeki (veya en az zeki) kişi gibi mi hissediyorsunuz?
  • İnsanların sizi rekabetçi biri olarak tanımlamaya meyilli olduğunu düşünüyor musunuz?
  • Genel olarak istediğiniz bir şeyi elde etme konusunda nasıl bir yol izliyorsunuz?
Benlik saygısı düzenlemesi için başkalarını kullanmayı öğrenme
  • Başkalarından övgü duymadan da iyi bir iş çıkarabileceğinizi düşünüyor musunuz?
  • Başkalarının düşüncelerine veya sözlerine bağlı kalmadan karar verebiliyor musunuz?

Kendilik deneyimini tanımlama

Daha önce ana hatları verilen değişkenleri kullanarak, Kazım’ın benlikle ilgili kalıplarını şu şekilde tanımlayabiliriz:

Kazım’ın, benlik algısı ile ilgili örüntülerinde, belirgin zorlukları ve bazı güçlü yanları var. O, benlik algısı (sense of self) ile ilgili bir zorluk yaşıyor -bunu, yıllık incelemelerdeki olumsuz raporlara rağmen, müdürlüğe terfi edeceğine inanmasından anlayabiliriz. Bu tutum, onun, gerçek yetenekleriyle uyumlu olmayan, büyüklenmeci benlik fantezilerine (fantasies of the self) sahip olduğunu gösterir.

İki genç kızına karşı ilgili bir baba olmaktan gurur duyduğu için, ailesiyle ilgili oldukça sağlam bir kimliğe (identity) sahip olduğunu söyleyebiliriz.

Kazım’ın, benlik saygısı (self-esteem) ile ilgili önemli güçlükleri var. Otoyolda başka bir sürücü tarafından yolunun kesilmesi gibi küçük benlik saygısı tehditlerine (self-esteem threats) tolerans gösterebilse de, işyerinde patronu tarafından eleştirilmek gibi daha önemli tehditlere karşı son derece savunmasızdır. Bu tehditler, onun, eşi ve çocukları da dahil olmak üzere başkalarına karşı hırçınlaşmasına ve hoşgörüsüz olmasına [benlik saygısı tehdidine iç tepki (internal response to self-esteem threat)] yol açar.

Sıklıkla, benlik saygısını düzenlemek için başkalarını kullanır (uses others for self-esteem regulation). Örneğin, akşam yemeğinde genellikle sadece kendisi ve başarıları hakkında konuşur. Aynı zamanda, kendisinden daha genç ve ona hayranlık duyan arkadaşlara sahip olma eğilimindedir ve ofiste kendisini çok çekici gördüğüne inandığı genç kadınlarla ara sıra flört eder.

Bu örnekten de görebileceğimiz gibi, kendilik deneyimi (self-experience), ilişkiler üzerinde de büyük bir etkiye sahiptir.


Özet

KENDİLİK’i tanımlamak için kullanılan değişkenler

  • Kendini algılama
    • Kimlik
    • Benlik hakkında fanteziler
  • Benlik saygısı
    • Benlik saygısı tehditlerine karşı savunmasızlık
    • Benlik saygısı tehditlerine içsel tepkiler
    • Benlik saygısını düzenlemek için başkalarını kullanma

Örnek

Ahmet, 43 yaşında, evli ve iki çocuk babası biridir. Yıllar boyunca birçok farklı işte çalıştı -gerçek bir yön duygusu olmadan işten işe sürükleniyor. Bir noktada, sanatçı olmak istediğine karar verdi ve işini bıraktı; yakındaki bir garajı kiraladı ve resim yapmaya başladı -hiç sanat eğitimi almamış olmasına rağmen. Yaşam tarzlarını sık sık kıskanmasına rağmen, “ana akım” işlere “yerleşen” insanları hor görüyor. “Katlanılamaz şekilde çalışıyorlar ama hayatta her şeyi de güzel buluyorlar.” diye yakınıyor. Karısı ve çocukları, dolambaçlı yollarında onu takip ettiler -hüsrana uğradıklarında, onu takdir etmediklerini söylüyor.

Ahmet’in kendilik örüntülerini (pattern) nasıl tanımlarsınız?

Ahmet’in, kendini algılama (self-perception) ve benlik saygısını düzenleme (self-esteem regulation) ile ilgili sorunları var. Belirsiz kariyer eğrisinden de anlaşılacağı üzere, kimlik (identity) duygusu zayıf bir şekilde oluşturulmuştur. Eğitim almadan veya yetenek belirtisi göstermeden ressam olma girişimi, kendisiyle ilgili fantezilerinin (fantasies about himself) gerçekçi yetenekleri ve sınırlamaları ile uyumlu olmadığını göstermektedir. Benlik saygısını, kibirlenerek ve başkalarını hor görerek düzenler (regulates self-esteem); benlik saygısı tehditlerine (vulnerable to self-esteem threats) karşı son derece savunmasızdır. Yol açtığı sorunlarla ilgili, ailesine empati gösterememesi, benlik saygısını düzenlemeye yardımcı olmak için başkalarını kullandığını (uses others to help regulate his self-esteem) gösteriyor.

Kaynaklar (13)

1Kohut H. The Restoration of the Self . International Universities Press, Inc.: New York, 1977.

2Erikson E. Identity: Youth and Crisis.W.W. Norton & Co.: New York, 1968.

3Freud S. On narcissism. In: Strachey J (ed.). The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Volume XIV (1914–1916): On the History of the Psycho-Analytic Movement, Papers on Metapsychology and Other Works. Hogarth Press: London, 1914: 67–102.

4Blos P. The function of the ego ideal in adolescence. Psychoanalytic Study of the Child 1972;27: 93–97.

5Kohut H, Wolff ES. The disorders of the self and their treatment, an outline. International Journal of Psychoanalysis 1978; 59: 413–414.

6eich A. Pathologic forms of self-esteem regulation. Psychoanalytic Study of the Child XV 1960; 15: 215–232.

7Sandler J, Holder A, Meers D. The ego ideal and the ideal self. Psychoanalytic Study of the Child 1963; 18: 139–158.

8Kohut H. Thoughts on narcissism and narcissistic rage. Psychoanalytic Study of the Child 1972; 27: 360–400.

9Neubauer PB. Rivalry, envy, and jealousy. Psychoanalytic Study of the Child 1982; 37: 121–142.

10Stolorow RD, Harrison AM. The contribution of narcissistic vulnerability to frustrationaggression: A theory and partial research model. Psychoanalysis and Contemporary Science 1975; 4: 145–158.

11Kernberg OF. Factors in the psychoanalytic treatment of narcissistic personalities. Journal of the American Psychoanalytic Association 1970; 18: 51–85.

12Cooper A. The narcissistic-masochistic character. In: Glick RA, Meyers DI (eds.). Masochism: Current Psychoanalytic Perspectives. Analytic Press: Hillsdale, NJ, 1988: 117–138.

13MacKinnon RA, Michels R, Buckley P. The Psychiatric Interview in Clinical Practice, 2nd edn. American Psychiatric Publishing, Inc.: Arlington, 2006.

self-esteem: benlik saygısı

self-perception: kendini algılama

sense of self: benlik algısı

E-Posta Aboneliği

İçeriği beğendiniz mi? Benzer içeriklerden ilk siz haberdar olun.

  Gereksiz e-posta gönderilmez.

Photo of author

Yusuf Bayalan

Psikolojik Danışman. İstanbul'da kendi ofisinde (yüz yüze ve online), yetişkinlerle, bireysel sorunlar ve ilişki sorunları üzerine çalışıyor. Psikodinamik psikoterapi uyguluyor.

Yorum yapın