Konum

Whatsapp

+90 505 495 4727

Genel

Panik atağı nedir, belirtileri nelerdir?

Panik atağı, panic attack kelimesinin Türkçe karşılığıdır. Panic attack Türkçe’de, yaygın olarak panik atak diye kullanılmaktadır. Çeviri konusunda Prof. Dr. Orhan Öztürk, Ruh Sağlığı ve Bozuklukları‘nda konuyla ilgili şöyle bir dipnot düşer:1

İngilizce’de iki isim yan yana gelebilir. Örneğin “anxiety disorder”, “drug effect”, “panic disorder” gibi. Türkçe’de iki isim böyle bir amaçla yan yana getirilince ikincisi ek alır: anksiyete bozukluğu, ilaç etkisi, panik bozukluğu gibi. İngilizce’de panic isimdir. “I am panic” hiçbir zaman denemez. “I am panicy” ya da “I am in a panic” denir. Bunun gibi, İngilizce’deki “attack” sözcüğünün Türkçe’deki karşılığı “nöbet” olmalıdır. Toplumun tıp terimlerini bilmemesini kınayamayız ama hekimlerin dili yanlış kullanmalarını kınayabiliriz. (Sf. 342)

Panik atağı, APA’nın (American Psychological Association) sözlüğünde şöyle tanımlanıyor:

Gerçek bir tehlikenin olmadığı bir durumda, aniden başlayan, çok yoğun bir endişe ve dehşet yaşantısı. Bu yaşantıya, kalp çarpıntıları, nefes darlığı, göğüs ağrısı veya rahatsızlığı, boğulma hissi veya boğucu hisler, terleme, baş dönmesi gibi fiziksel semptomlar eşlik eder. Atak belirli bir zaman diliminde gerçekleşir ve genellikle delirme, kontrolü kaybetme veya ölüm korkusunu içerir.

Ataklar, herhangi bir anksiyete bozukluğu bağlamında, diğer ruhsal bozukluklarda (örn. duygudurum bozuklukları, madde ile ilgili bozukluklar) ve bazı genel tıbbi durumlarda (örn. hipertiroidizm) meydana gelebilir. Panik atağına “anksiyete atağı” (anxiety attack) da denir.

https://dictionary.apa.org/panic-attack

Panik atağı, korku sisteminin yanlış ateşlenmesi olarak düşünebiliriz; panik atak anında kişi, yaşamında ani bir tehdit olduğunda birçok insanın yaşadığı sempatik sinir sitemi uyarılmasının fizyolojik olarak bir benzerini yaşar. Kişi belirtileri anlamaya çalışır ancak belirtiler açıklanamaz. Kişi, öleceğini, kontrolünü kaybedeceğini ya da deliriyor olduğunu düşünerek daha fazla korku hisseder.AP

Panik atak belirtileri nelerdir?

Psikiyatrik tanı sistemi olan DSM-V, yaşadığımız deneyimin panik atağı olup olmadığına karar verilebilmesi için 13 madde belirledi. Belirli bir anda, 13 maddenin 4’ünü yaşıyorsanız, büyük bir ihtimalle panik atağı/nöbeti geçiriyorsunuz demektir:2, 3

1- Kalp çarpıntısı, kalbinizin küt küt atması; ya da kalp hızınızın artması: Birdenbire, yoğun bir korku ya da rahatsızlık duyduğunuzda, kalbinizin normalden çok daha hızlı attığını fark edersiniz.

2- Terleme: Bu olay esnasında, her zamankinden daha fazla terlediğinizi fark edersiniz. Söz konusu terleme, hızlı yürüme veya aşırı sıcağın etkisiyle oluşmaz.

3- Titreme veya sarsılma: Bu olay esnasında, bir sarsılma geçirirsiniz veya vücudunuzda bir titreme meydana gelir.

4- Soluğunun daraldığını veya boğulmakta olduğunu hissetme: Bu olay esnasında, soluk almakta güçlük çektiğinizi ve boğulmak üzere olduğunuzu hissedersiniz.

5- Boğazının daraldığını hissetme: Olay esnasında, biri sanki boğazınızı sıkıyormuş gibi, nefesinizin kesildiğini hissedersiniz. “Sanki boğazımda bir yumru var.” gibi cümleler kurabilirsiniz.

6- Göğsün ağrıması ya da sıkışması: Bu olay esnasında, göğsünüzde bir ağrı veya sıkışma yaşayabilirsiniz. Bunu bir kalp krizi işareti olarak yorumlayabilirsiniz.

7- Mide bulantısı veya karın ağrısı: Bu olay esnasında, mideniz bulanabilir, kusacakmış gibi olabilirsiniz veya karnınızda bir ağrı hissedebilirsiniz.

8- Baş dönmesi, sersemleme, ya da bayılacakmış gibi hissetme: Başınız dönebilir, ayakta durmakta zorlanabilirsiniz, bayılacakmış gibi hissedebilirsiniz.

9- Titreme, üşüme, ürperme veya ateş basması: Bu alay esnasında, titreyebilir, üşüyebilir, ürperebilir veya vücudunuzu ateş basmış gibi hissedebilirsiniz.

10- Uyuşmalar: Vücudunuzda uyuşma veya karıncalanmalar olabilir.

11- Depersonalizasyon veya derealizasyon: Depersonalizasyon, kendine yabancılaşma, kendinden kopma; derealizasyon ise, gerçeğe yabancılaşma, geçekten kopma demektir. Depersonalizasyonda, kendi vücudunuza dışarıdan bakıyormuş, vücudunuza yabancıymışsınız gibi hissedersiniz; derealizasyonda ise, tanıdık, bildik yerler sanki gerçek değilmiş gibi gelebilir size.

12- Denetimini yitirmekten veya çıldırmaktan korkma: Bu olay esnasında, bedeniniz ve zihniniz üzerindeki kontrolü kaybetmek üzere olduğunuzu ve çıldırmak üzere olduğunuzu düşünebilirsiniz.

13- Ölüm korkusu: Bu olay esnasında, ölmek üzere olduğunuzu düşünebilirsiniz. “Ölüyorum galiba.” gibi cümleler kurabilirsiniz.

DSM-5’te panik atağı için belirlenen ölçütlere göre, ikisi bilişsel/korku, on biri fiziksel belirtiler olmak üzere 13 belirtiden 4 ya da daha fazlasının olması ile panik atağın tanısı konmaktadır.TKP


Bazı panik ataklar çok şiddetli olurken bazıları görece hafif geçebilir. Çoğu panik atağı yaklaşık 10-15 dakika sürer.

Panik atak oluştuğu zaman, durum ne olursa olsun, bireylerin kaçmak için yoğun bir dürtü hissettiklerini belirtmeleri şaşırtıcı değildir. Belirtiler çok hızlı oluşmakta ve 10 dakika içinde en yüksek düzeye ulaşmaktadır.AP

Panik atakları sakin ya da anksiyeteli bir durumda 10 dakika içinde en şiddetli düzeyine ulaşır ve 25-40 dakika içerisinde, yavaşça sonlanır.TKP

Panik ataklar nadiren 1 saatten fazla sürer.Kaknüs

Panik nöbetlerinin en şiddetli dönemi kısa sürer. Nöbet, genellikle 5-10 dakika içinde yatışır, nadiren yarım saati geçer, sonra şiddeti azalır. Başlangıçta hasta neye uğradığını şaşırır. Bazen ölüm korkusu ya da deli olma korkusu yüzünden hasta çevresinden yardım bekler. Hemen yakınlarından doktora götürülmesini ister. En çok bir kalp krizinden korkularak acil servise yetiştirilen hastanın nöbeti hekimle biraz görüştükten sonra yatışmaya başlar.1


panik atağın 13 belirtisinden 10’u fiziksel olduğu için panik atak yaşayan insanların %85 gibi yüksek bir oranının sürekli acil servislerde ya da doktor muayenelerinde görülmesi şaşırtıcı değildir ve genellikle yaşadıklarının tıbbi bir sorun, özellikle de bir kalp, solunum ya da nöroloji sorunu olduğuna inanırlar. Ne yazık ki çok sayıda pahalı tıbbi testte sonuçların normal görünmesi nedeniyle, doğru tanı genellikle yıllarca konamaz. Kalp hasalarında panik atak görülme riskinin neredeyse iki kat fazla olması işleri daha da karmaşıklaştırır. Erken tanı ve tedavi önemlidir, çünkü panik bozukluk sosyal ve mesleki işleyişte neredeyse majör depresif bozukluk denli bozulmaya neden olur ve panik atak çeşitli tıbbi sorunların ortaya çıkmasına ya da kötüleşmesine katkıda bulunabilir.Kaknüs

Panik nöbetleri bütün bunaltı [anksiyete] bozukluklarında ya da başka ruhsal bozukluklarda ortaya çıkabilir.1

Yaşam boyunca en az bir panik nöbeti geçirme olasılığı %10 olarak bulunmuştur.1

Çoğu zaman kişi, panik nöbeti sırasında öleceğinden inme ineceğinden ya da özdenetimini yitirerek delireceğinden korkar. Hastaya delirmek ne demektir diye sorulduğunda bunun tanımlamasını yapamaz. Bu, gerçekte özdenetimi tümden yitirme, ya düşüp olduğu yerde bayılma ya da çılgınca bağırma, çılgınca bir şey yapma korkusudur. Çoğu zaman yanında güvendiği birileri olursa ölmek, kendini kaybetmek, özdenetim dışı bir şey yapmak, düşüp bayılmak korkusu yatışabilir. Panik hastası değerlendirilirken, kendini güvende hissetmeye yönelik bu tip davranışlara ya da zihinsel yöntemler soruşturulmalıdır.1

Panik ataklar hangi durumlarda görülür?

Panik nöbetlerinin ne zaman nerede geleceği genellikle belli olmaz; her durumda, hatta uykuda bile, gelebilir. Baskın belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Bedensel belirtilerle birlikte hemen her zaman bir ölüm korkusu ya da kontrolünü kaybetme, çıldırma korkusu vardır. Hasta bir kez panik nöbeti geçirdikten sonra yeni bir panik nöbeti geçireceğine ilişkin sürekli bir korku duyabilir. Buna beklenti bunaltısı (anticipation anxiety) denir. Panik nöbeti belirli durumlarda oluyorsa hasta bu ortamlardan kaçınmaya başlayabilir.1

Beklenmedik panik atakları herhangi bir zamanda ortaya çıkar ve ve belirli herhangi durumsal uyaranla ilişkili değildir. Ancak panik ataklarının beklenmedik olması gerekmez. Sosyal ve özgül fobisi olan hastaların atakları genellikle beklendik ataklardır ve bilinen veya özgül bir uyaranla başlar. Bazı panik atakları beklendik ya da beklenmedik ayrımına çok kolay uymazlar ve bu ataklar duruma bağlı panik atakları olarak bilinir. Bu ataklar, hasta özgül bir tetikleyiciye maruz kaldığında ortaya çıkabilir ya da çıkmayabilir, maruz kalmanın hemen ardından ya da önemli bir süre geçtikten sonra ortaya çıkabilir.Kaplan

Panik atakları bazen heyecanlanma, fiziksel çaba, cinsel etkinlik ya da orta derecede bir emosyonel travma sonrası görülse de panik atak sıklıkla beklenmediktir. Klinisyenler, bir hastanın genellikle panik ataklarına öncülük eden herhangi bir alışkanlığı ya da durumu öne çıkarmaya çalışmalıdırlar. Bu etkinlikler, kafein, alkol, nikotin, ya da diğer maddeleri kullanma; olağandışı uyuma ve yeme davranışları ve iş yerinde yoğun ışığa maruz kalma gibi özgül çevresel ortamları içerebilir.Kaplan


Gece meydana gelen panik atakların rahatsız ediciliği oldukça yüksektir. Sabah 10.00 ile 04.00 saatlerinde meydana gelen atakların en fazla rahatsız ediciliğe sahip olduğu, en sık görüldüğü zaman diliminin ise gece 02.00-04.00 saatleri arasında olduğu belirlenmiştir.TKP

Panik hastalarında denetimini yitirme korkusu, çıldırma korkusu gibi bilişsel belirtiler fiziksel belirtilerden çok daha şiddetli olarak yaşanmaktadır. Bunun yanı sıra, panik atakları sırasında en sık görülen belirtiler kalp ile ilişkilidir. Çarpıntı %86,1, kalp hızının artışı %78 olarak görülmektedir. Diğer 11 fiziksele belirti ise %35-95 arasında bir görülme sıklığına sahiptir. Korku ile ilişkili belirtiler (çıldırma korkusu, kontrolü kaybedeceği korkusu) ile kardiyak ve solunumsal belirtilerin birbirleri ile ilişkili olduğu da bilinmektedir. Korku belirtileri ön planda olan panik bozukluğu hastalarında agorafobi, alkol ve madde kullanımları iki kat daha fazladır. Bilişsel korku belirtileri olmayan olgularda ektanı görülme oranı oldukça düşüktür.TKP

DSM-5’te ataklardan en az birinden sonra “başka panik atakların olacağı ya da bunların olası sonuçlarıyla (örn. denetimi yitirme, kalp krizi geçirme, çıldırma) ilgili olarak sürekli bir kaygı duyma ya da tasalanma” ve “ataklarla ilgili olarak, uyum bozukluğu ile giden davranış gösterme” yaşantılarının en az birinin ya da her ikisinin, en az bir ay süreyle bulunması gerektiği şeklinde ifade edilmiş ölçüt ile de beklenti anksiyetesi tanımlanmıştır.TKP

Kaç çeşit panik atak var?

Panik atakları farklı şekillerde kategorize edilebiliyor. Bir yaklaşıma göre, panik atağın üç çeşidinden bahsedilebilir:

  1. Durumsal panik atak (belirli durumlarda gerçekleşmesi beklenen)
  2. Durumsal eğilimli panik atak (belirli durumlarda olabilir veya olmayabilir)
  3. Beklenmedik panik atak

DSM-5 panik ataklarını beklenmeyen panik ataklar ve beklenen panik ataklar olarak sınıflandırmıştır. Beklenmeyen panik atakları dışsal bir tetikleyici etmen olmaksızın meydana gelir ve panik ataklarının %40’ını oluşturur. Beklenen panik atakları, dışsal bir işaret olduğu zaman (örneğin fobik bir uyaran/durum) tetiklenir.TKP

Bir başka ve daha ayrıntılı bir yaklaşımda, panik atağın 7 çeşidinden bahsedilmektedir:

1) Gece gelen panik ataklar: Solunum sistemi ile çok yakın ilişki gösteren bir panik atak grubudur. Panik bozukluğu hastalarında uyku sürecinde solunum düzensizlikleri olabilir. Ancak bu her panik bozukluğu hastası için geçerli değil.

Gece gelen panik ataklarına sahip kişilerde otonom sinir sisteminde işlev bozukluğunun, gün içinde panik atağı yaşayan kişilerde ise psikolojik ve bilişsel etmenlerin daha etkili olduğu bildirilmiştir.

Bazı araştırmalarda, rüyalar ve kabusların uykuda panik atağını tetikleyebileceği bildirilse de bu, tekrarlayan bir bulgu değildir. Bazı çalışmalarda da kabus sıklığı ile gece gelen panik atakları arasında anlamlı bir ilişki bulunduğu gösterilmiştir. Ancak bu bulgular polisomnografik verilerle desteklenmemektedir.

Az sayıda çalışmanın sonuçlarına göre, gece gelen panik ataklarının solunum sistemi, bilişsel bozulmalar ve biyolojik etmenlerle ilişkili olduğu gösterilmiştir.

2) Durumsal panik ataklar: Bazı panik atakları belirli durumlar sonucunda meydana gelir. Bu ataklar beklenilen ya da ön görülen durumlar tarafından tetiklenebilir. Bu daha çok sosyal fobi ve özgül fobilerde geçerlidir. Bu duruma örnek olarak kalabalık veya kapalı ortamlar örnek olarak verilebilir. Beklenmeyen panik ataklara göre belirti şiddeti daha yüksektir. Bu ataklarda agorafobiye benzer bilişsel bozulmalar izlenmektedir.

3) Sınırlı belirtili panik ataklar: Yukarıda belirtilen, DSM’ye göre 4 belirti ölçütünü karşılamayan panik ataklarıdır. Bu atakların sıklığı ve şiddeti daha az, süresi daha kısadır. Agorafobinin eşlik ettiği panik bozukluğu olgularında %40 oranında görülmektedir.

4) Korkusuz panik atağı: Bu ataklarda ölüm korkusu, çıldırma korkusu, denetimi kaybetme korkusu bulunmaz; daha çok fizyolojik belirtiler görülür. Bu sebeple genel tıbbi branşlara, özellikle kardiyoloji kliniklerine ve acil servise başvuran hastaların %22-44’ünde korkusuz panik atakları bulunduğu bildirilmiştir. İçgörüsü ve psikiyatrik tedaviye yönelme olasılığı az olan bir gruptur. Göğüs ağrısı ve diğer kardiyak yakınmalar çok belirgindir.

5) Bilişsel panik atağı: Aşırı korku ve çok şiddetli fizyolojik belirtilerle seyreden nadir görülen bir atak tipidir. Bu ataklarda denetimi kaybetme korkusu, çıldırma korkusu, gerçekdışılık hissi ile göğüs ağrısı ön plandadır.

6) Vestibuler panik atağı: [vestibuler sistem: kafanın hareketini algılayarak dengeyi kontrol etmeye yardımcı olan iç kulaktaki duyusal mekanizma] Vestibüler tip, panikatağı sırasında ya da panik atakları arasında başdönmesi belirtisi ile seyreden bir atak çeşididir. Hastaların %50-85’inde atak sırasında başdönmesi ve ayrıca titreme, terleme, üşüme/ürperme, sıcak basması, bulantı gibi karma belirtiler de bulunabilir. Panik ataklar arası başdönmesi panik atağı sırasında olan başdönmesinden daha belirgindir ve vestibuler sorunların bir göstergesi olarak yorumlanabilir. Vestibuler ya da denge testlerinde patolojik sonuç bulunabilir. Bu hastaların anksiyete düzeyleri yüksektir.

7) Panik-agorafobi spektrum: 90’lı yılların sonuna doğru, panik bozukluğu ölçütlerini karşılamayan, diğer tanı gruplarının bazılarının klinik özelliklerini gösterebilen “spektrum” bozukluğu tanımlanmıştır. Araştırmacılar eşik altı panik bozukluğu olarak bir model sunmuşlardır. Bazıları da gizli hastalık yatkınlığı olabilecek şekilde “özellik benzeri” belirtilerdir. 8 parametre ile tanımlanmaktadır:

  1. ayrılma duyarlılığı
  2. tipik ve atipik panik benzeri belirtiler
  3. stres duyarlılığı
  4. ilaç ve madde duyarlılığı
  5. tipik ve atipik agorafobi
  6. endişeli beklenti
  7. hastalık fobisi ve hipokondri
  8. güvence arama

Panik atak çeşitleri bize şunu gösteriyor: Panik atak sadece stresli bir durumdan önce veya sonra yaşanmaz.

Panik atak belirtileri, bazı durumlarda, kalp krizi veya gastrointestinal (sindirim sistemi ile ilgili) gibi başka problemlerle karıştırılabilir.

Panik atak, astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) gibi solunum bozukluklarından etkilenen kişilerde en sık görülen psikolojik rahatsızlıktır. Yas veya ayrılık kaygısı yaşayan bazı yetişkinler ve çocuklar panik ataklara karşı hassastır.

Panik atak yaşayan bazı kişilerin nefes alışverişleri, sessizce dinlenirken ve uyurken bile düzensiz olur. Bazıları da, panik ataklarını tetikleyebilecek durumlardan kaçınırlar [belirli durumlardan uzan dururlar].

Panik atakları, panik bozukluğu adı verilen daha önemli bir anksiyete ile ilgili durumun bir parçasını oluşturabilir. Bazı bireylerde yatkınlığı artıran genetik faktörler var gibi görünmektedir. Beyindeki nörokimyasal haberci sistemlerindeki genetik kusurlar panikle ilişkilendirilmiştir. Örneğin, panik ataktan etkilenen insanların beyinlerinde serotonin adı verilen bir nörotransmitter için reseptör seviyelerinde azalma ve gama-aminobütirik asit adı verilen inhibitör bir nörotransmitter seviyelerinde azalma tespit edilmiştir. Bilim adamları ayrıca, potansiyel boğulma ile ilgili sinyallerin, beyindeki artan karbondioksit ve laktat seviyeleri gibi boğulma ile ilişkili faktörleri algılamaya dahil olan fizyolojik ve psikolojik merkezlerden kaynaklandığı bir boğulma yanlış alarm teorisi önerdiler. Panik bozukluğundan etkilenen insanlar, bu alarm sinyallerine karşı artan bir duyarlılığa sahip gibi görünüyor ve bu da yüksek bir endişe duygusu yaratıyor. Bu artan hassasiyet, tehdit edici olmayan durumların korkunç olaylar olarak yanlış yorumlanmasına neden olur.

Panik atak tedavisi tipik olarak, hastaların bir atakla başa çıkmalarına ve onları engellemelerine yardımcı olacak becerileri öğrendiği bilişsel terapiyi içerir. Semptomlar ortaya çıkmaya başladığında panik ataklardan kaçınmada etkili olan becerilere örnek olarak, mantıksız korkularla ilişkili düşünceleri engelleme, başka bir kişiyle sohbet etme ve tek bir tekrarlayan göreve konsantre olma sayılabilir. Birçok kişi tek başına bilişsel terapi ile tedavi edilebilirken, bazı hastalar farmakoterapiye ihtiyaç duyar. Örneğin, trisiklik antidepresanlar, monoamin oksidaz inhibitörleri ve serotonin geri alım inhibitörleri, sık panik atak yaşayan hastalar için etkili tedaviler olabilir.

Panik atak hastası mıyım?

Panik atak bir hastalık (veya psikolojik bozukluk) değil, bir semptom (belirti) olarak kabul ediliyor. Bu açıdan bakınca da, panik atağı, bazı psikolojik bozuklukların bir semptomudur, belirtisidir. Yani siz teknik olarak “panik atak hastası” olamaz, içinde panik atağı belirtisini de taşıyan bir psikolojik bozukluğa sahip olabilirsiniz. Peki, panik atağı hangi bozuklukların belirtisi olabilir?

Panik atağın işaret edebileceği bazı ruhsal bozukluklar şunlar olabilir:

  • Panik bozukluğu
  • Sosyal anksiyete bozukluğu
  • Yaygın anksiyete bozukluğu
  • Obsesif kompulsif bozukluk
  • Özgül fobi
  • Travma sonrası stres bozukluğu
  • Ayrılma anksiyetesi bozukluğu
  • Depresyon
  • Madde kullanımına bağlı bozukluklar

Panik atak için hangi doktora (bölüme) gidilir?

Şayet panik atağı yaşadığınıza karar verdiyseniz, bunun hangi ruhsal bozukluğun belirtisi olduğu üzerine düşünebilirsiniz. Burada şöyle bir risk var: Dile getirdiğimiz bozuklukların varlığı veya yokluğu için yetkin ve yetkili olan kişiler, hekim (tıp doktoru) olan psikiyatristlerdir. Burada okuduklarınızı, kendinize tanı koyma çabası için değil de ipucu elde etmek için kullanmanızı tavsiye ediyorum.

Panik atak ihtimaliyle bir doktor arayışındaysanız, öncelikle, diğer tıbbi faktörleri elemeniz gerekir. Bunun için ilk olarak, kardiyolojik muayene için bir kardiyolog ile görüşebilirsiniz. Kardiyoloğun muayenesinin ardından, bir kalp sorunu yaşamadığınız tespit edilirse, onun da yönlendirmesiyle, genel bir kontrolden geçebilirsiniz. İlgili tetkiklerden ve değerlendirmelerden sonra, başka bir tıbbi sorun olmadığı tespit edilirse, hastanelerin psikiyatri bölümlerine başvurabilirsiniz.

Psikiyatrik değerlendirmede, yaşadığınız deneyimin panik atağı olduğu tespit edilirse, psikiyatristiniz muhtemel size, panik bozukluğu, sosyal anksiyete bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu gibi, bir tanı koyacaktır; sonrasında da size bir tedavi önerecektir.

Söz konusu tedavinin uygulanması, şartlara göre değişir. Doktorunuz size, ilaç tedavisini, psikoterapiyi, ikisinin birlikte uygulanmasını veya başka bir tedaviyi önerebilir.

Panik atağı ile ilgili, zihninizi meşgul eden sorular varsa, onları, aşağıdaki yorum kısmından bana yazabilirsiniz.

Kaynakça

1Öztürk, O., & Uluşahin, A. (2015). Ruh Sağlığı ve Bozuklukları. Bayt Yayınevi.

2Amerikan Psikiyatri Birliği. (2014). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, Beşinci Baskı (DSM-5) Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı. (E. Köroğlu, Çev.) Hekimler Yayın Birliği.

3Nussbaum, A. M. (2015). DSM-5 Yönelimli Tanısal Görüşme. (E. Köroğlu, Çev.) Hekimler Yayın Birliği.

Butcher, J. N., Mineka, S., & Hooley, J. M. (2011). Anormal Psikoloji. Kaknüs Yayınları.

Demet, M. M., & Demet, S. (2018). Panik Bozukluğu. O. Karamustafalıoğlu (Ed.) içinde, Temel ve Klinik Psikiyatri (s. 355-369). Güneş Tıp Kitabevleri.

Kring, A. M., Johnson , S. L., Davison, G., & Neale, J. (2015). Anormal Psikolojisi [Abnormal Psychology 12e]. (M. Şahin, Çev.) Nobel Akademik Yayıncılık.

Sadock, B. J., Sadock, V. A., & Ruiz, P. (2016). Psikiyatri: Davranış Bilimleri/Klinik Psikiyatri. (A. Bozkurt, Çev.) Güneş Tıp Kitabevi.

Schreiber, B. A. (Ed.). (2022, Ağustos 12). Panic Attack. Ağustos 22, 2022 tarihinde Encyclopaedia Britannica: https://www.britannica.com/science/panic-attack/ adresinden alındı

Photo of author

Yusuf Bayalan

Psikolojik Danışman. İstanbul'da kendi ofisinde (yüz yüze ve online), yetişkinlerle, bireysel sorunlar ve ilişki sorunları üzerine çalışıyor. Psikodinamik psikoterapi uyguluyor.

Yorum yapın