Anormal Psikoloji

Öfke Kontrol Bozukluğu Nedir? Tedavisi Nasıldır?

Öfke, kişinin karşılaştığı beklemediği olaylar, istemediği sonuçlar ve doyurulmamış isteklere verilen duygusal tepkidir. Öfkenin tıpkı mutluluk vb. diğer duygular gibi doğal ve evrensel bir duygu olduğu unutulmamalıdır(Soykan, 2003). Ancak kişinin duyduğu, kendisine veya dışarıya yönelttiği öfke, kontrol edilemeyen ve yıkıcı bir düzeyde olabilir. Bu da öfkenin olumsuz bir şekilde açığa çıkmasına ve normal düzeylerin dışına çıkmasına neden olmaktadır(Soykan, 2003).

Önerilen Yazı: Öfke Nedir?

Öfke Kontrol Bozukluğu Nedir?

Öfke kontrol bozukluğu, kişinin orantısız bir şekilde tepki verdiği, saldırgan bir şekilde sözel ya da fiziksel davranışlar sergilediği bir davranış bozukluğudur. Yoğun öfke hali, aile içi şiddet, nesnelerin atılması ya da kırılması veya ani öfke nöbetleri bu davranış bozukluğunun temel belirtileridir. Öfke kontrol bozukluğu ev, iş veya akademik yaşantıda kişi için olumsuz sonuçlara neden olmaktadır.  İnsanlar genelde öfke ile olarak sıkıntılarını bastırma eğiliminde olmakta ve inkar edip yok saymaya çalışabilmektedir(Soykan, 2003).  Burada olması gereken öfkenin de tıpkı diğer duygular gibi doğal bir duygu olduğunu kabul etmek ve öfke kontrol problemini bastırıp inkar etmemek gerektiğidir. Aslına bakılırsa öfke biyolojik olarak vücudu harekete gerçirmekte ve etrafta karşılaşabileceği problemlere ya da tehditlere karşı önlem almasına zemin hazırlamaktadır. Bu nedenle öfkenin saldırgan bir şekilde ifade edilmesi yerine daha sağlıklı ve toplum tarafından da kabul edilebilecek şekillerde ifade edilmesi gerekmektedir.

Öfkenizi dışa dönük saldırganlık ya da şiddet yoluyla ifade ediyorsanız, bu çevrenizdeki insanlar ve çocuklar için korkutucu sonuçlara neden olabilir. Ayrıca bunun aile yaşamı, arkadaş ilişkileri, iş ve adli süreçler anlamında çok ciddi sonuçların oluşmasına zemin hazırlayabilir. Bunun dışında öfkenizi kendinize yöneltiyorsanız bu da uyuyamama, yemek yememe, depresyon ve anksiyete gibi sonuçlara neden olabilir. Bu durumda bir uzman yardımı almak önem taşımaktadır.

Öfke Ne İşe Yarar

  • Öfke duygusal işaretlerin açığa çıkmasını sağlar.
  • Kişiyi karşılaşacağı problemlere karşı uyarır.
  • Motivasyon sağlar.
  • Kişiyi tehdit edici faktörlere karşı uyarır(Soykan, 2003)

Öfke Ne Değildir?

  • Problemi çözme aracı olarak kullanılan bir duygu değildir.
  • Başkalarını suçlamak için kullanılamaz.
  • Diğer kişileri kontrol etmek için kullanılan bir yöntem değildir.
  • İntikam alma gibi davranışlar için uygun değildir(Soykan, 2003)

Öfke Duygusu Ne Zaman Bir Problem Olmaya Başlar?

  • Yıkıcı davranışlarla öfkeyi sürekli olarak ifade etmek.
  • Öfke zihinsel ve fiziksel olarak sağlığınızı olumsuz anlamda etkilemeye başlıyorsa
  • Başka duyguları hissetme yeteneğinizi etkiliyorsa
  • Düzenli olarak öfkenizi kontrol etmekte zorlanıyorsanız

Öfke ile diğer duygular arasında bir ilişki vardır. Aynı zamanda öfke duygusunun depresyon, suçluluk, anksiyete, bağımlılık ve cinsellikle de bir ilgisi vardır(Byme& Kelley 1981, Bıaggıo 1987, Rıley ve ark 1989, Tangney 1996, Fava ve ark 1990). Aslında öfkenin diğer duyguların yanında devam niteliğinde yaşanan ikincil bir duygu olduğunu bilmek gerekmektedir. Kişinin duyduğu reddedilme, engellenme, kırılma, alınma, anksiyete ve korku gibi duygular, öfkenin açığa çıkmasına zemin hazırlamaktadır(Gordon 1999). Aynı zamanda çeşitli ruh sağlığı sorunları öfkenin açığa çıkmasını sağlamaktadır.

Agresif dönemlerin öncesinde veya sonrasında kişi şu belirtileri yaşayabilir:

  • Yoğun Öfke Halleri
  • Sinirlilik
  • Artan Enerji
  • Düşünceleri Kontrol Edememe
  • Vücutta karıncalanma ya da titremeler
  • Çarpıntı
  • Göğüste sıkışma

Bu işaretleri tanımak, davranışınızı gerçekleştirmeden önce durumunuzu fark etmenizi engellemekte ve frontal lob dediğimiz, beyninizin ön bölgesi tamamen kapanmaktadır. Bu da kişinin mantıklı bir şekilde düşünememesine yol açmaktadır. Frontal lob planlama becerisiyle alakalı olan bir bölümdür ve kişinin öfke anında plan yapamamasının ve düşünememesinin nedeni bu bölgenin kendini kapatmasından gelmektedir. Kişi öfke öncesi yaşadığı semptomları fark edebildiğinde  kendisinin daha fazla kontrol etme yeteneği kazancak ve öfkesini ifade edebilmek için daha farklı yollar denemeye çalışabilecektir.

Öfkenin Türleri Nelerdir?

Öfkeyi kontrol etmekte güçlük çeken veya belli sınırlarda normal kabul edilen duygusal kapsamın dışında öfke yaşayan bireyler farklı öfke bozukluğu türleri ile karşılaşabilirler. Yaygın olarak kabul edilen öfke biçimleri şunlardır:

Uzun süren kronik öfke

Kişinin yaşamının büyük bir bölümünde hissettiği uzun süreli ve kronik bir öfke türüdür. Bağışıklık sistemini olumsuz olarak etkileyebilir veya diğer zihinsel hastalıkların başlıca nedeni olabilir.

Pasif Öfke

Her zaman ortaya çıkmayan ve kişinin daha çok içsel sürecinde yaşayıp dışarıya aktarmadığı tanımlanması zor olan bir öfke çeşididir. Pasif öfke yaşayan insanlar genellikle kızgın olduklarını bile fark etmezler. Kişi pasif öfkeyle beraber şu tutumları sergileyebilir:

  • Okula ya da işe gitmemek
  • Aile üyelerinden ve arkadaşlardan uzaklaşmak
  • Profesyonel ya da sosyal durumlarda bilerek kötü performans göstermek.

Bu davranışları sergileyen kişi aslında tam olarak bizim bildiğimiz öfke davranışını göstermiyor gibidir. Ancak kişi yapmış olduğu bu davranışlarla kendisini ve çevresini büyük oranda etkilemektedir.  Bu kişiler dışarıdan, (siz farkında olmadan yapsanız bile) bilerek kendinizi sabote ediyormuş gibi görünme ihtimalini doğurmaktadır.

Pasif öfke bastırılmış bir öfke çeşidi olduğundan, tanımlanması o kadar da kolay değildir. Psikoterapi ile pasif öfke davranışınızın ana kaynağına inebilir ve bu kaynak ile işlevsel bir şekilde başa çıkabilme yöntemlerini elde etmiş olursunuz.

Boğulmuş Öfke

Bir bireyin başa çıkamayacak kadar fazla olan yaşam taleplerinden kaynaklanan boğulmuş öfke

Kendi Kendine Yönelmiş Öfke

Kendi kendine yönelmiş öfkede kişi, öfkesini kendisine yöneltir ve yoğun biçimde suçluluk duyabilir. Bu kişiler dışarıdan sürekli kendini suçlayan ve kendisine zarar veren biri gibi gözükür. Bu öfke türündeki temel oluşum, kişinin öfkeyi direkt olarak kendine yöneltmesidir. Bu durum da kişi için çok zordur ve yaşam kalitesini oldukça fazla düşürür.

Agresif Öfke

Bu öfkeyi yaşayan kişilerin öfkesi bahsettiğimiz diğer öfke türlerine göre çevre tarafından kolayca fark edilir. Agresif öfke yaşayan bireyler genellikle duygularının farkındadır. Agresif öfkede, kişi yaşadığı asıl sorun kaynaklarının aksine öfkesini gösterebileceği bir günah keçisini arar. Örneğin işte patronu tarafından eleştirilen biri akşam eve geldiğinde öfkesini eşine yöneltiyorsa burada agresif öfkenin varlığından söz edebiliriz.

Öfkeyi Oluşturan Nedenler Nelerdir?

Kişi için öfkeyi oluşturan başlıca sebeplerden birini de çevrenin getirdiği etki oluşturmaktadır.  Stres, maddi sorunlar, sosyal ya da ailevi durumlar, yorgunluk , iş hayatı sorunları öfkenin oluşumunda katkı sahibi olabilmektedir. Bunun yanı sıra öfke kontrol bozukluğuna sahip olan ebeveynler tarafından yetiştirilen bireylerde öfke sorunları daha yaygın olabilir.

Genetik ve vücudunuzun belirli kimyasallarla ve hormonlarla başa çıkma kabiliyeti öfkeyle nasıl başa çıkabileceğiniz konusunda rol oynamaktadır. Örneğin beyniniz seratonin normal tepki vermiyorsa duygularınızı yönetmek konusunda da zorlanabilirsiniz.

Öfkenin Fiziksel Etkileri Nelerdir?

  • Midede karıncalanma
  • Göğüste sıkışıklık
  • Kalp atışlarının hızlanması
  • Gergin kaslar
  • Bacaklarda hissizleşme
  • Genel bir terleme hissi(özellikle avuç içlerinde)
  • Baş dönmesi
  • Vücutta titreme

Öfkenin Psikolojik Etkileri Nelerdir?

  • Gergin hissetme ve rahatlayamama hissi
  • Suçlu hissetmek
  • İnsanlara veya durumlara karşı kırgın hissetmek
  • Diğer insanlara karşı kolayca alınganlık hissi

Öfke duyguları, kişinin karşılaştığı durumlara nasıl tepki verdiği ve nasıl yorum yaptığı ile doğrudan alakalıdır. Kişinin yaşadığı durum karşısında düşünceleri ve duyguları aslında davranışların da oluşmasına neden olmaktadır. Kişinin öfkesini tetikleyen durumlar değişiklik gösterse de, her insanın ortak olarak öfkelendiren sebepler de vardır.

  • Tehdit veya saldırı hissettiğinde
  • Haksızlığa uğradığını düşündüğünde
  • Diğerleri tarafından saygı görülmediğini hissettiği durumlarda
  • Beklenmeyen veya istenmedik olaylar ile karşılaşıldığında

Öfke Kontrol Bozukluğu En Çok Hangi Ruh Sağlığı Sorunlarıyla Beraber Görülür?

Bipolar bozuklukla yaşayan kişiler, manik veya depresif dönemlerinde yoğun öfke atakları yaşayabilir ve sosyal ilişkileri olumsuz olarak etkilenebilir. Bipolar bozukluktaki öfkede genel anlamda öfkeyi oluşturan temel sebep tam anlamıyla yoktur. Aksine kişi o güne kendini öfkeli hissederek bile uyanabilir.

Önerilen Yazı: Bipolar Bozukluk Nedir?

Borderline Kişilik Bozukluğu ile yaşayan insanlar, duygusal olarak kendilerini kontrol etmekte sorun yaşamaktadırlar. Bu kişiler sakin ve neşeliyken bir anda yükselip sinirlenebilir ve öfke problemi yaşayabilirler. Yoğun öfke hali, Borderline Kişilik Bozukluğunun en rahatsız edici semptomlarından biridir. Hatta BKB sınırda öfke hali olarak bile adlandırılmaktadır. BKB’li kişiler öfkeyi kontrol etmekte zorlanır.  Hatta buradaki öfke kavramı sıradan bir duygusal tepkinin çok ötesinde yer almaktadır. Borderline ile diğer ruh sağlığı sorunları karşılaştırıldığında BKB’li bireylerin daha yoğun ve uzun süreli bir şekilde öfkelendiğini söyleyebiliriz.

Önerilen Yazı: Borderline Kişilik Bozukluğu Nedir?

TSSB yani travma sonrası stres bozukluğu yaşayan kişiler için geçmiş travmatik tepkilerden kurtulmak o kadar da kolay değildir. TSSB’ye sahip olan kişiler etraftaki davranışlardan ya da durumlardan etkilenebilir ve travmatik anıları tetiklenebilir. Bu durumda kişi tetiklenen duygusunun nedenini bilmese bile yoğun bir şekilde öfkelenebilir.

Depresyona sahip kişilerde genellikle değersizlik, utanç, kendini eleştirme gibi duygular hakimdir. Depresyondaki kişiler yoğun bir şekilde kendilerini eleştiren bir iç sese sahiptir. Bu iç ses sadece eleştirmekle kalmaz aynı zamanda kendine yönelik bir öfkeye bile dönebilir. Bu da depresyonun daha da yerleşmesine zemin hazırlayabilir. Depresyonda öfke sadece kişinin kendiliğine değil aynı zamanda geçmiş ve geleceğe yönelik de olabilir. Kişi etrafta olan biten her şeye pasif bir şekilde öfke duyabilir.

Önerilen Yazı: Depresyon Nedir? Depresyonun Belirtileri Nelerdir?

Öfke ve Erken Dönem Yaşantılar

Kişinin öfkeli duygularla nasıl başa çıkabileceğini öğrenmesi genellikle erken dönemde karşılaştığı durumlardan gelmektedir. Bireyin ailede gördüğü öfkeyi ifade ediş biçimleri yetişkinlik dönemi için de önemli bir temel oluşturur.

Örneğin öfkeli duygularla baş edebilmek için agresif ve şiddetli bir şekilde davranmanın kabul gördüğü bir ailede büyüdüyseniz, öfkeli duygularla nasıl başa çıkabileceğinizi ve anlayabileceğinizi bilmeniz büyük olasılıkla mümkün olmayacaktır. Bu durum aile içi şiddete tanık olmuş bir çocuğun sorun çözmek amacıyla aynı şiddeti, anlaşamadığı bir arkadaşına yöneltmesine benzemektedir. Bu oluşan durumun kişinin gelecekteki hayatını da etkileyebilen bir faktör olduğu unutulmamalıdır.

Ayrıca bireyin geçmiş yaşantısında karşılaştığı zorbalıklar ve travmalar karşısında öfkesini güvenli bir şekilde ifade edemiyorsa, bu durum yetişkinlik hayatında hala o öfkeli duygularla başa çıkmaya çalışmasına neden olabilmektedir. Bu nedenle kişinin günlük hayattaki mevcut öfke hissinin sadece o ana ait olmadığı unutulmamalıdır. Bu durum kişinin geçmişte yaşadıkları ile ilgili olabilir. Bunun farkında olmak kişinin daha güvenli yollar bulabilmesi amacıyla yardımcı olacaktır.

Mevcut Yaşantılar

Kişinin geçmiş yaşantılarıyla beraber, şu andaki hayatında da baş edemediği birçok problem olabilir. Bu da kişinin normalde öfkelenmeyeceği şeylere bile öfkelenmesine neden olabilir. Bunun yanında yakın birisinin kaybı gibi önemli yaşam deneyimlerinde de kişinin öfke duygusunu yaşayabileceği unutulmamalıdır. Kişi yaşadığı olay ile beraber hissedebileceği tüm çelişkili hislerle başa çıkmak zorundadır.

Öfkenizi Yönetebilmek İçin Neler Yapabilirsiniz?

Nefes alma teknikleri öfkenizi kontrol etmek için işe yarayan bir yöntem olabilir. Öfke anında nefese konsantre olmak ve daha sakin bir şekilde nefes almak gerekmektedir. Böylece öfkenizden başka odaklanacak başka bir şey de elinizde olmuş olacaktır.

Nefes alma tekniklerinin yanı sıra mola yöntemini de kullanabilirsiniz. Bu yönteme göre, sinirlendiğinizde bir süre oradan uzaklaşmak, düşüncelerinizin daha sağlıklı bir şekilde ortaya çıkmasını ve daha fazla kontrol altında hissetmenizi sağlayacaktır.

Düşünmek için zaman kazanabileceğiniz yollar:

  • Tepki vermeden önce içinizden 10’a kadar sayın.
  • Kısa bir yürüyüşe çıkarak kendinizi durumdan uzaklaştırın.
  • Öfkelendiğiniz durumla bağlantılı olmayan, güvenilir bir kişiyle konuşun.

Duygularınızı yönetmek için bazı yollar:

Yavaş nefes alın,

Öfke anında nefes alışverişi hızlanır ve bu da biyolojik olarak daha fazla sinirlenmenize neden olur. Bu nedenle normalde aldığınız nefes hızınızın çok daha altında nefes almaya çalışın ve aldığınız her nefese odaklanın.

Vücudunuzu gevşetin,

Öfke anında vücudunuzun gergin olduğunu hissediyorsanız, sırayla vücudunuzun her tarafına odaklanmayı deneyin ve ardından kaslarınızı gevşetmeye çalışın.

Farkındalık tekniklerini deneyin,

Farkındalık öfkelendiğiniz anda bedeninizi ve zihninizi sakinleştirmek için size yardımcı olur. Bu teknikle beraber bedeninizin her bir noktasına odaklanmaya çalışın. Bu teknik ile öfke dışında odaklanabileceğiniz yeni seçenekler elde etmiş olacaksınız.

Öfkenizi güvenli yollarla kullanın,

Egzersiz yaparak öfkenizi gidermeye çalışmanız bunun güvenli bir yolla ifade edilmesini sağlayacaktır. Bu bazı öfkeli duygularınızı, kendinize veya başkalarına zarar vermeyecek şekilde hafifletmenize yardımcı olabilir. Koşma veya boks gibi sporlar, harcanan enerjiyi serbest bırakmak için gerçekten yararlı olabilir. Bunun dışında bir gazeteyi yırtmayı ya da yastığa vurmayı da seçebilirsiniz.

Öfkenizi unutabileceğiniz yollar deneyin.

En sevdiğiniz rahatlatıcı bir müziği dinlemek, boyama ya da çizim yapmak, sıcak bir duş almak öfkeli olduğunuz zamanlarda kaçabileceğiniz yollardan bazılarıdır.

Önerilen Yazı: Öfke Kontrolü Nasıl Sağlanır?

Öfke Kontrol Bozukluğu Tedavisi Nasıl Gerçekleşir?

Psikoterapi öfkenizin nedenleri ve onu yönetme yollarını keşfetmenize yardımcı olacak bir uzman ile gerçekleşmektedir. Terapi, duygularınız üzerinde çalışmanıza ve sizi sinirlendiren durumlar karşısında vermiş olduğunuz tepkileri yönetmenize yardımcı olacaktır. 

Bilişsel Davranışçı Terapi, düşüncelerinizin, duygularınızın ve davranışlarınızın birbirini nasıl etkilediğini inceleyen ve bu kısır döngüyü değiştirmek için günlük yaşamda da uygulayabileceğiniz pratik bilgiler elde etmenizi sağlayan bir psikoterapi yöntemidir. Bu terapi yöntemi ile öfkenizin ortaya çıkmasına neden olan düşüncelerinizi daha işlevsel hale getirmeye çalışırsınız ve duygularınız üzerindeki hakimiyeti de arttırmış olursunuz.

KAYNAKÇA

  • Bîaggıo MK (1987) Therapeutıc managementof anger Clınıcal Psychology Revıevv, 7, 663-675
  • Byrne D ve Kelley K (1981) An ıntroductıon to personalıty (3rd ed ) Prentıce-Hall, Englevvood Clıffs, NJ
  • Fava M, Anderson K ve Rosenbaum J (1990) Anger attacks Possıble varıant of panıc and majör depressıve dısorder American journal of Psychıatry, 147,867-870
  • Gordon T (1999) Etkili anababa eğitimi E AksayveB Özkan (Çev) Ya-pa yayınları, İstanbul
  • MentalHelp (t,y). The Link Between Bipolar Disorder And Anger. www.mentalhelp.net
  • Rıley WT, Treıber, FA ve VVoods MG (1989) Anger and hostılıty m depressıon Journal of Nervous and Mental Dısease, 177(11), 668-674
  • Salters – Pedneault, K.,(Kasım, 2018). The Link Between Borderline Personality Disorder and Anger. www.verywellmind.com
  • Soykan, Ç. (2003) Öfke ve Öfke Yönetimi. Kriz Dergisi 11 (2) 19-27
  • Tangney JP, VVagner P, Hıll-Barlow D, Marschall DE ve Gramzovv R (1996) Relatıon of shame and guılt to constructıve versus destructıve responses to anger across the lıfespan Journal of Personalıty and Socıal Psychology, 70(4),797-809
  • Themighty (Kasım, 2018) Is Your Mental Illness Causing Excessive Anger? www. themighty.com

Ahmet Can Alkan

Klinik Psikolog. Özel bir merkezde Psikolog olarak çalışıyor; aynı zamanda yusufbayalan.com için içerik üretiyor.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Randevu İçin Tıklayın
Kapalı
Kapalı