Psikolojik destek, günümüzde pek çok insanın, yaşadığı psikolojik sorunlarla ilgili aklına ilk gelen sorun çözme yöntemi olarak dikkat çekmektedir. Meselelere psikoloji gözlüğüyle bakma çabası, psikoloji kelimesini doğru telaffuz edemeyenlerde bile (mesela pisikoloji ya da puskoloji şeklinde telaffuz edenler) görülmektedir artık. Zeitgeist (bir çağın düşünce ve duygu biçimi) ya da zamanın ruhu bu olsa gerek.

Psikolojik Yardım (Destek) Nedir?

İnsan olarak bizler, yardıma muhtaç bir şekilde doğar ve yaşarız. Hatta bedenimizin bu dünyadan ayrılışı bile çoğunlukla başkalarının yardımı ile gerçekleşir. Beslenmek ve korunmak gibi temel ihtiyaçlarımızı; sevilmek, anlaşılmak ve önemsenmek gibi duygusal ihtiyaçlarımızı; ekmek almak, adres bulmak gibi günlük ihtiyaçlarımızı gidermek için başkalarının yardımına ihtiyaç duyarız. Bunu, insan oluşumuzun bir gerçekliği olarak görmeli ve kabullenmeliyiz. Psikolojik yardım olgusuna bu temel çerçeveden bakmanın işlevsel bir tutum olacağını düşünüyorum.

Psikolojik Yardım İlişkisi

İnsanların tarih boyunca, şu ya da bu şekilde birbirlerinden psikolojik destek aldıklarını söylemek mümkün gibi gelmektedir bana. Bir ebeveynin çocuğuna nasihat etmesini, acılı bir dosta teselli verilmesini, bir öğretmenin öğrencisine aferin demesini vb. psikolojik yardım kapsamında değerlendirebileceğimizi düşünüyorum. Ancak bu yazıda kastedilen profesyonel psikolojik yardım ilişkisinin, zikredilenlerden farklı boyutları olduğunu ifade etmeliyim. Psikolojik yardım ilişkisini diğer yardımlardan ayıran bazı özellikleri şöyle sıralayabiliriz:

  • Psikolojik yardım ilişkilerinde iki taraf vardır: yardım edilen ve yardım eden. Yardım edilen taraf, sorunu olan ya da desteğe ihtiyaç duyan taraftır.
  • Yardım eden ise, psikolojik yardım konusunda belirli eğitimleri almış bir meslek erbabıdır.
  • Psikolojik yardım ilişkilerinin temelindeki felsefe, insana değer verilmesi ve onun insani gelişim gücüne vurgu yapılmasıdır. İnsan, hayat karşısında tercihlerde bulunabilen etken bir varlıktır. İnsan sahip olduğu potansiyelleri geliştirmek için çaba sarf edebilir.
  • Psikolojik yardım ilişkisi bir amaca dönüktür. Bu amaç yardım edilen kişinin içinde bulunduğu durumla, ihtiyaç ve beklentileriyle ilişkilidir.
  • Psikolojik yardım ilişkisi gönüllülük üzerine inşa olur. Şayet yardım eden ve yardım alan gönüllü değilse süreç sağlıksız sonuçlar doğurabilir.
  • İlişki kendine has bir çerçevede gerçekleşir. İlişkinin kendine has işlevsel kuralları vardır.
  • Psikolojik yardım ilişkisinde yardım alan, olduğu gibi kabul edilir. Kişi duygu, düşünce ya da eylemlerinden dolayı ayıplanmaz, suçlanmaz. Bu, yardım edenin, yardım edilenin her tür düşüncesine ve eylemine katıldığı, onay verdiği anlamına gelmez. Ancak yardım eden yardım alanı o haliyle kabul eder ve anlamaya çalışır.
  • “Psikolojik yardım” ilişkisinde karşılıklı güven ve saygı söz konusudur.
    Taraflar, belirlenen amaçlar doğrultusunda işbirliği içinde çalışırlar. Yardım eden, sahip olduğu mesleki becerisini karşısındakinin gelişimi için kullanır; yardım edilen ise kendini açarak, söylenilenleri yaparak sürece aktif şekilde katılır.
  • Psikolojik yardım ilişkisinde karşılıklı konuşma ve etkileşim temel metottur. Ancak bu konuşma ve etkileşim gelişigüzel değil, hedefe dönük bir şekilde gerçekleştirilir. Gerektiğinde test gibi psikolojik araçlar da kullanılır.
  • Psikolojik yardım sürecinde yardım edilen, yeni ve işlevsel bakış açıları ve tutumlar geliştirir. Bu bakış açıları ve tutumlar, kişinin sorunlarını çözmede ve insani gelişiminde ona yeni imkanlar sunar.
  • Psikolojik yardımı sunan uzman aldığı eğitime göre, psikolog, psikolojik danışman, psikoterapist, psikiyatrist, evlilik terapisti gibi mesleki ünvanlar alabilir.
  • Psikolojik yardım ilişkileri, psikolojik danışmanlık, psikoterapi, psikiyatri, klinik psikoloji, okul danışmanlığı, dinsel danışmanlık gibi farklı isimlerle ve hastane, psikolojik danışmanlık merkezi, okul, klinik, ibadethane gibi farklı ortamlarda gerçekleştirilebilir.

Psikolojik yardımla ilgili ayrıntılı bilgi için Hasan TAN’ın Psikolojik Yardım İlişkileri kitabına bakabilirsiniz.

Psikolojik yardım hakkında temel bir çerçeve çizdikten sonra,  yaklaşık on yıllık psikolojik danışmanlık tecrübemden hareketle, psikolojik yardım alacaklara sunacağım önerilere geçebilirim.

Psikolojik Destek İçin Hazırlık Süreci

Kendi psikolojik danışmanlık tecrübelerimden hareketle söyleyebilirim ki, insanlar, psikolojik desteğe başvuru süreci, psikolojik destekten beklentileri ve psikolojik desteğe katılımları açısından ciddi farklılıklar sergiliyorlar. Kimisi yaşadığı can sıkıcı bir olaydan (aldatıldığını öğrenme, panik atak yaşama gibi) hemen sonra bir arayışa giriyor ve mümkünse o gün randevu almak istiyor. Kimisi ise psikolojik destek düşüncesini aylarca zihninin bir kenarında tutuyor (mesela iletişim bilgilerimi not alıyor) ve sonrasında yardıma başvuruyor. Bazıları sadece bir rahatlama bekliyor, bazıları ise hayatında ciddi değişimleri hedefliyor. Bazıları, sadece benim ona soru sormamı, onu açmamı istiyor, bazıları ise hiçbir şeyi atlamamak için çok ayrıntılı anlatıyor; bazıları ev ödevlerini ihmal ediyor, bazıları ise hatasız iş çıkarmaya çalışıyor vb.

Ben psikolojik destek öncesi şunları öneriyorum:

  • Sorunlarınızın ne olduğunu net bir şekilde tespit etmeye çalışın. Bunun için bir kalem kağıt alın ve yazarak (çünkü yazı düşünceyi damıtır) bazı soruları cevaplamaya çalışın. İlk etapta sorularınız şunlar olabilir: “Hayatımda, beni rahatsız eden ve gidermem gereken hangi sorunlar var?”, “Hayatımda neler olsa (ya da olmasa) kendimi daha iyi hissederdim?”, “Psikolojik destek süreci bittiğinde ne elde etmiş olmak istiyorum?”, “Psikolojik destek sürecinden sonra, hayatımda somut olarak nelerin değişmiş olmasını istiyorum?” Bu ve benzeri sorular üzerinde yazılı olarak çalışmak sizi psikolojik destek sürecine hazırlayacaktır. Bunları yaparken aşırı mükemmeliyetçi bir tutum içine girmeyin; çünkü uzmanınızla birlikte zaten ilk seanslarda hedefleriniz üzerinde ayrıntılı çalışacaksınız.
  • Sorununuz için uygun uzmandan yardım almaya çalışın. Yaşadığınız soruna bağlı olarak ihtiyacınız değişebilir. İlaç tedavisi, psikoterapi ya da psikolojik danışmanlık gibi psikolojik yardım yaklaşımlarından hangilerine ihtiyacınız olduğunu araştırın. Bunun için uzmanlarla ön görüşme yapmanızı öneririm. Çünkü her psikolojik yardım uzmanı her konuda çok iyi olamaz. Bununla birlikte internet üzerinden yaşadığınız sorunları daha önce yaşamış ve aşmaya çalışmış insanların oluşturduğu forumlara bakın. Etrafınızdaki insanlardan akıl almaya çalışın.
  • Psikolojik destek için aceleci olmayın (panik atak yaşama, aldatıldığınızı öğrenme gibi akut durumlar hariç), etraflıca araştırma yapın.
    Bana kalırsa, kendinize yakın bir adresten yardım almak daha sağlıklıdır. Çünkü uzun vadede, yol ve trafik gibi faktörler sizi psikolojik yardım sürecinden soğutabilir.

Psikolojik Destek Uzmanı İle İlgili Öneriler

  • Psikolojik yardım sürecinde en etkili faktör uzman ve yardım alan arasındaki ilişkidir. Dolayısıyla, yardım alacağınız kişinin kim olduğu, ne mezunu olduğu, hangi eğitimleri aldığı, hangi alanlarla ilgilendiği çok önemlidir.
  • Mümkünse, psikolojik yardım almayı düşündüğünüz uzmanla ön görüşme yapın. Hangi konuyla ilgili yardım almak istediğinizi, beklentilerinizi, seans ücretini, psikolojik yardım süreciyle ilgili kafanızdaki tüm soruları kendisiyle paylaşın. Elinizden geldiğince açık olun. Unutmayın ki psikolojik yardım, ilk görüşmede başlar!
  • Uzmanın hayata bakışı sizin için önemliyse bu düşüncenizi de onunla paylaşın. Kendi hayata bakışınızı uzmana sunun ve onun da hayata bakışını sorun. Bu yaklaşım pek çok kişiye gereksiz hatta saçma gelebilir, ama psikolojik yardım sürecinde bunun ne kadar önemli olduğunu görüyorum.

Psikolojik Destek (Yardım) Süreciyle İlgili Öneriler

  • Şunu bilmelisiniz ki, kolay bir süreçten bahsetmiyoruz. Bir yanınız değişmek, gelişmek isterken bir yanınız buna direnç gösterecektir. Gelişme arzusu ve buna karşı gösterilen direnç insanın en temel dilemmalarından biridir. Attığınız her adımda bunu hesaba katmalısınız. Hatta, gelişimin kendini en çok hissettirdiği nokta, endişenizin ve direncinizin de en yoğun olduğu nokta olacaktır. Bütün mesele neyi tercih edeceğinizdir: gelişmeyi mi direnmeyi mi?
  • Mümkün mertebe açık olmaya çalışın; önce kendinize sonra psikolojik yardım uzmanınıza. Düşüncelerinize, duygularınıza, davranışlarınıza eskisinden daha farklı bir gözle bakmaya çalışın. Görecekleriniz canınızı yaksa da gözlerinizi kapatmayın. Bir derginin çok sevdiğim sloganıyla ifade edersek, “Keşfetmek İçin Bak”.
  • Seanslarınız düzenli olsun. Psikolojik yardım seansları ortalama haftada bir gerçekleşir. Ancak bazı durumlarda seanslar arasındaki süre artar ya da azalır. İdeal olarak bu süre ne çok uzun ne çok kısa olmalıdır. Seansların sıklığını, çözmeye çalıştığınız sorunun özellikleri, uzmanınızın psikolojik yardım anlayışı, ekonomik yapınız gibi faktörler belirler. Bütün bu faktörleri uzmanınızla birlikte değerlendirin. Gelişigüzel seansların çok sağlıklı sonuçlar vermeme ihtimali yüksektir.
  • Destek sürecinde, uzmanınız size bir takım uygulamalar önerecektir. Mesela, günlük tutma, aktivite listesi oluşturma, duygu ve düşüncelerinizi takip etme vb. Bu uygulamalara bazı terapi yaklaşımları ?ev ödevi? demektedir. Ev ödevlerinizin mantığını anlamaya çalışın ve kafanıza takılan soruları mutlaka uzmanınızla paylaşın.
  • Şayet psikiyatrik bir destek alıyorsanız, ilaç kullanma ile ilgili düşüncelerinizi hekiminizle paylaşın. İlaçların etki süreci ve yan etkileri hakkında bilgi edinin. İlaçları kullandığınız süre dahilinde de her türlü soru ve sorununuzu hekiminizle paylaşın.

Psikolojik yardım almak isteyenlere önerilerim şimdilik bunlar. Yazı bu haliyle bile, internet okuyucusunun beklentilerine göre uzun olmuş olabilir. O yüzden daha fazla uzatmak istemiyorum 🙂

Eleştiri, öneri ve yorumlarınızla yazıya katkınız beni memnun edecektir. Muhabbetle kalın.

UA-36874928-1
ucak bileti sorgula pegasus bilet al flypgs turk hava yollari sunexpress onur air atlas jet anadolu jet