Perşembe , Ocak 18 2018
Ana Sayfa / Genel / Kişisel Değişim Odaklı 7 Temel Varsayım

Kişisel Değişim Odaklı 7 Temel Varsayım

Şema terapi, diğer terapi (psikoterapi) yöntemleri gibi bir kişisel değişim metodu olarak düşünülebilir. Bu açıdan bakıldığında şema terapinin de diğer terapi yöntemleri gibi temel amacı, insan hayatında işlevsel, doyum verici değişimler sağlamaktır.

Şema terapi değişim felsefesini 7 temel varsayım/inanç üzerine inşa eder. Bu inançların doğruluğu ancak, hayata geçirildiklerinde ispatlanmış olur.

Kişisel Değişim Varsayımları

Şema terapinin değişimle ilgili 7 temel varsayımı şunlardır: 

1. Varsayım: Şema terapinin değişimle ilgili ilk varsayımı şudur: Hepimizin mutlu ve tatmin olmak isteyen bir yanı/tarafı var. Şema terapiye göre insan tek yanlı/taraflı bir varlık değildir. Söz gelimi bir insanın terk edilmiş, çaresiz, eleştirel, kuralcı, mükemmeliyetçi, suçlu hisseden, korkan, atılgan yanları olabilir. Mutlu ve tatmin olmak isteyen yan diğer sağlıksız yanlar tarafından bastırılsa da uygun bir destekle varlığını ve önemini hissettirecektir. Mutlu ve tatmin olmak isteyen yan kişinin değişim için destek alabileceği yanıdır.

2. Varsayım: Şema terapi ikinci olarak, tatmin edildiği zaman bir çoğumuzu daha mutlu edecek bir kaç temel ihtiyaç veya isteğimizin olduğunu var sayar.

Bu ihtiyaçlar: diğer insanlarla iyi ilişkiler kurma ve bağlılık hissetme ihtiyacı, bağımsız, özerk olma ihtiyacı, arzulanan, yetkin, başarılı, çekici ve değerli olduğunu hissetme ihtiyacı, – akranlarımızın arasında iyi insan olma; isteğimizi ve hislerimizi başkalarına ifade etme, kendiliğimizi ortaya koyma ihtiyacı; zevk, eğlence ve yaratıcılık ihtiyacı, bizi doyuran ilgi alanlarımızın, hobilerimizin ve aktivitelerimizin olması; ve başkalarına yardım etme, ilgi ve sevgi gösterme ihtiyacı şeklinde ifade edilebilir.

Şema terapi, bu temel ihtiyaçlarımızı giderme şeklimiz ya da gideremememizin oluşturacağımız kişilik yapımız ve yaşam biçimimiz üzerinde etkili olacağını ifade eder.

3. Varsayım: İnsanlar değişebilir.

Bu, bütün terapi yaklaşımlarının peşinen kabul ettiği bir varsayımdır. Ancak pek çok insan değişimin mümkün olmadığını, insanın böyle gelmiş böyle giden bir varlık olduğunu düşünmektedir. İnsanın değişemeyeceğine inanan görüş, kişiliğin çok erken yaşlarda şekillendiğine ve bu şekle müdahale edilemeyeceğine inanır. Şema terapi bu düşünceye çok net bir şekilde karşı çıkar. Çünkü, hayatta ve özellikle de terapi sürecinde pek çok insanın çok ciddi değişim/gelişimler gösterebildiğine şahit olmaktayız. Değişim sürecinin zor olması imkansız olduğu anlamına gelmez.

Bence bu iki yaklaşım(değişimin mümkün olduğunu savunan ile mümkün olmadığını savunan)ın hangisinin doğru olduğuna odaklanmaktan ziyade varsayım olarak işlevselliklerine bakmalıyız. Yani “İnsanın değişimi/gelişimi mümkündür.” diyen bakış açısının insan hayatına katkısı ile “İnsanın değişimi/gelişimi mümkün değildir.” yaklaşımının insan hayatına katkısı nedir? Meseleye bu pencereden bakmak bana daha ufuk açıcı gelmektedir.

4. Varsayım: Hepimizde değişimi reddeden güçlü eğilimler var.

Pek çoğumuz hayatımızı otomatik bir tutum içinde yaşamaktayız. Düşünme, hissetme, ilişki kurma biçimlerimizi hayatımıza olumsuz etki etseler bile sürdürürüz. Mutlu ve tatmin olmak isteyen yanımıza rağmen alışkanlıklarımızla yaşamaya devam ederiz. Çünkü bu örüntüler bizim için rahat ve tanıdıktırlar. Bu yüzden değişim/gelişim dediğimiz olgu bilinçli bir çabayı gerektirmektedir.

5. Varsayım: Şema terapi kişisel değişimde beşinci varsayım olarak şunu dile getirir: Hepimizin acıdan kaçmak için güçlü eğilimleri var. 

Değişim için pek çok ruhsal acıyla ve durumla yüzleşmemiz gerekebilir. Bu yüzden acıdan kaçınan yanımız değişime direnç gösteren bir unsur olarak kendini göstermektedir. Acıdan kaçınmak o an için acı hissetmemize engel olsa bile uzun vadede daha yıkıcı sonuçlara yol açabilir. Mesela alkol bağımlısı olma, aşırı yemek yeme, kendimizi duygusallığa kapatma gibi kaçınma mekanizmalarının sonuçları uzun vadede çok yıkıcı olabilmektedir.

6. Varsayım: Şema terapi değişim için altıncı varsayım olarak şunu söyler: Değişim için tek ve evrensel bir yöntem yoktur.

Değişim süreci, herkes için farklı şekilde işleyebilir. Mesela bazı insanlar ani ve net kararlarla değişimi gerçekleştirebilirken, bazıları daha aşamalı bir yolu tercih edebilir. Bazıları için bilişsel teknikler daha işlevsel olurken bazılarına duygusal teknikler daha faydalı olabilir. Bu yüzden şema terapi gibi çok yönlü teknik araçlara sahip terapi modelleri, diğer modellere göre daha fonksiyonel olmaktadır.

7. Varsayım: Değişim, kişisel bir amaç yaratma ihtiyacı içerir.

Şemaların iyileşmesi değişim için son derece önemli bir adım olsa da tek başına değişimi ifade etmez. Şemaların, değişimin önündeki engeller olarak iyileştirilmesi gerekir; ancak değişim bunun da ötesine geçen bir süreci ifade eder.

Kişisel amaç yaratmak için doğal eğilimlerimizi keşfetmemiz gerekir. Bu eğilimleri, şu ya da bu sebeple şimdiye kadar fark edememiş olabiliriz. Ancak genel anlamda hayatımızı değerlendirdiğimizde; ben kimim? hayatımın anlamı ne? gibi sorulara verdiğimiz cevaplar bizi tatmin etmiyorsa yeniden hayatımız ve değişim üzerine düşünmemiz gerekiyor demektir.

Doğal eğilimlerimiz için en iyi ipucu duygularımız ve bedensel duyumlarımızdır. Şayet hayatımızda huzur yoksa işlerin iyi gitmediğini söyleyebiliriz. Huzur, zor şartlarda yaşasak bile, şayet zorluklar bizim için anlamlıysa hissedilebilecek bir duygudur. Bu yazının sonunda şu sorunun sizi rahatsız etmesini istiyorum: Bütün hayatımı değerlendirdiğimde, kendimi ne kadar huzurlu hissediyorum?

Kaynak: Hayatı yeniden keşfedin, Jeffrey E. Young veJanet S. Klosko, Psikonet yayınları, 2011

Bu da Var!

Popüler Psikoloji’de Yeni Bir Soluk

Psikoloji sosyal bir bilim. Peki, sosyal hayatın içinde yeterince ve doğru şekilde yer alabiliyor muydu? …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Ön Görüşme İçin Arayın!