Psikolojik danışmanlık açısından, çocukluk yaşantılarının ne kadar önemli olduğu pek çok kişinin malumudur. Bu yazımda önce, toksik anne baba (toxic parents) kavramından bahsetmeye, sonra da anne babanızın size karşı tutumlarını bu bağlamda değerlendirmenize yardımcı olacak bir bakış açısı sunmaya çalışacağım.

Türk Dil Kurumu toksin kelimesini, “canlı organizmalarda görülen zehir” olarak tanımlamaktadır. Toksik ebeveyn (toxic parents) kavramıyla ise, tutum ve davranışlarıyla, yaptıkları ya da yapmadıklarıyla, çocuklarının psikolojik dünyasına ya da varoluşuna, zehirleyici düzeyde zarar veren anne ve/veya babayı kastediyoruz.

Hepimiz anne ve babamızın (ya da bizi büyütenlerin) bize karşı tutumlarından direkt olarak etkileniriz. Yaşadığımız psikolojik sorunların tek sebebi ebeveyn tutumları olmasa da, maruz kaldığımız ebeveyn tutumlarının psikolojik sorunlarımızın oluşumunda başat rol aldığı psikoloji literatüründeki ortak kanaatlerden biridir.

Mükemmel insan olmadığı gibi mükemmel anne baba da yoktur. Dolayısıyla, hatalı anne baba tutumu ile toksik anne baba tutumu aynı şey değildir. Hatalı davranışların telafisi görece kolayken, zehirleyici tutumların telafisi son derece zor olabilmektedir. Her anne baba zaman zaman çocuklarına kızabilir, öfkelenebilir; ancak çocuğunu kemerle dövmek zehirleyici bir davranıştır. Her anne babanın ağzından zaman zaman hoş olmayan sözler çıkabilir; ancak çocuğuna sürekli hakaret etmek, ona kusurlu, çirkin, yetersiz hissettirmek zehirleyici bir tutumdur. Örnekler çoğaltılabilir tabii ki.

Psikoterapist Susan Forward, Zor Bir Ailede Büyümek adlı kitabında, ebeveyninizin size karşı tutumlarının zehirli (toksik) olup olmadığını anlamanıza yardımcı olacak bazı sorular soruyor. Ben de bu soruları aşağıda sizinle paylaşıyorum:

1. Çocukluğunuzda anne babanızın tutumlarıyla ilgili sorular

  • Anne veya babanız size kötü ve değersiz, beş para etmez bir çocuk olduğunuzu söyledi mi? Size sürekli hakaret edip sizi sürekli eleştirdi mi?
  • Sizi cezalandırırken hiç dayağa başvurdu mu? Sizi kemer, fırça ya da diğer acı verici maddelerle dövdü mü?
  • Anne veya babanız hiç sarhoş olur ya da uyuşturucu kullanır mıydı? Siz bu konuda hiç kendinizi rahatsız hissettiniz mi? Bu durumdan korktunuz ya da utandınız mı? Üzülüp kafanızın karıştığı oldu mu?
  • Anne veya babanız hiç depresyon geçirdi mi? Veya anne veya babanızın içinde bulunduğu diğer ruhsal sıkıntılardan ya da fizikse bir rahatsızlık yüzünden size olan ilgilerinde ciddi bir eksiklik yaşadınız mı?
  • Problemleriyle baş edemeyen anne veya babanıza sizin bakmanız gerekti mi?
  • Anne veya babanız gizli tutulması gerektiğini düşündüğünüz bir davranışta bulundu mu size karşı? Cinsel yönden herhangi bir tacize uğradınız mı?
  • Anne veya babanızdan korkar mıydınız?
  • Anne veya babanıza karşı davranışlarınızda öfkenizi ifade etmekten çekindiniz mi? Öfkenizi ifade ettiğinizde korktuğunuz başınıza geldi mi?

2. Yetişkin hayatınızda kendinizle ilgili sorular

  • İlişkilerinizde kendinizi yıkıcı ve kötü davranan kişi olarak görür müsünüz?
  • Birisine çok yakın olduğunuzda canınızı yakacağını veya sizi terk edeceğini düşünür müsünüz?
  • İnsanlardan en kötüsünü mü beklersiniz? Ya da genel olarak hayattan?
  • Kim olduğunuzu, ne hissettiğinizi ve ne istediğinizi bilmekte zorlanır mısınız?
  • Gerçek kimliğinizi bilirlerse insanların sizi sevmeyeceklerinden korkar mısınız?
  • Başarılı olduğunuzda endişelenir ve birinin sizin herhangi bir açığınızı yakalayacağından korkar mısınız?
  • Ortada bariz bir neden yokken öfke ya da üzüntü yaşar mısınız?
  • Mükemmeliyetçi misiniz?
  • Dinlenmek veya güzel vakit geçirmek sizin için zor mu?
  • Tüm iyi niyetinize rağmen kendinizi anne babanız gibi davranırken (olumsuz davranışlar sergilerken) bulur musunuz?

3. Yetişkin hayatınızda anne babanızla ilişkinize dair sorular

  • Anne babanız size hala çocuk muamelesi yapıyorlar mı?
  • Hayatta verdiğiniz önemli kararların çoğunda anne babanızın onayı doğrultusunda mı hareket ediyorsunuz?
  • Ailenizle geçireceğiniz zaman öncesi ve sonrasında yoğun bir duygusallık ya da fiziksel sorunlar yaşıyor musunuz?
  • Anne babanızla fikir ayrılığında olmak sizi korkutuyor ya da endişelendiriyor mu?
  • Aileniz sizi tehdit veya suçluluk duygusuyla kontrol etmeye mi çalışıyor?
  • Anne babanız maddi imkânlarını kullanarak hayatınızı yönlendirmeye mi çalışıyorlar?
  • Anne babanızın hislerinden, ruh hallerinden kendinizi sorumlu hissediyor musunuz? Mutsuzluklarının sizin suçunuz olduğunu düşünüyor musunuz?
  • Onları mutlu etmek sizin sorumluluğunuz gibi mi hissediyorsunuz?
  • Bir gün, bir şekilde her şeyin daha iyi olacağına ve onların değişeceğine mi inanıyorsunuz?

Psikoterapist Susan Forwerd’a göre, ebeveyninizin tutumlarının zehirleyici olarak değerlendirilebilmesi için, yukarıdaki soruların üçte birine evet cevabı vermeniz yeterli.

Peki toksik anne babamızın psikolojik zehirlerinden arınmamız mümkün mü? Tabi ki evet. Zaten Zor Bir Ailede Büyümek kitabı bize bulaştırılan zehirlerden kurtulabilmemiz için kendi kendimize yapacaklarımızı bize anlatıyor. Aynı zamanda psikolojik danışmanlık (ya da psikoterapi) en önemli temizlenme yöntemi olarak bize bir imkân sunmaktadır.

Yeni bir yazıda görüşmek temennisiyle.

UA-36874928-1